Deze banen verdwijnen vóór 2025 door technologische ontwikkelingen

We hebben allemaal al gehoord van die ronde stofzuigrobots die hun eigen gang gaan. Deze week stond nog in de krant dat een thuiszorgorganisatie uren per week aan inzet van medewerkers bespaarde door zo’n apparaat bij cliënten thuis neer te zetten. Maar hoe zou het zijn als een robot de vaatwasser uitruimt, de was opvouwt en je en passant nog even een biertje brengt? Zou best lekker zijn om zo’n ding door het huis te hebben zoeven, nietwaar? En wat verder van je bed of eigenlijk juist dichterbij een robot die je in en uit bed tilt? Er zijn al prototypes van, dus het kan. Nu nog niet zo ideaal als we ze zouden willen en nog niet zo betaalbaar als we zouden willen, maar dat is vermoedelijk een kwestie van tijd.

En robots als kille vechtmachines? We kennen het uit sci-fi films en uit iets gezelligere films als the Incredibles, waar de teleurgestelde no.1 fan Syndrome een ultieme vechtmachine Omnidroid bouwt die automatisch sterker, slimmer en behendiger wordt door de tegenstand die hij krijgt. Het eerste pistool dat je met een 3D printer kan maken is al ontworpen en op internet zijn al petities te vinden om te voorkomen dat dit waarheid wordt, om te voorkomen dat mensen straks door kille berekenende machines worden aangevallen.

Onvoorspelbare of onvoorstelbare toekomst?

Feit is dat ons leven drastisch zal veranderen door robots en andere technologische ontwikkelingen. Ik had me 15 jaar geleden ook niet kunnen voorstellen dat we allemaal met zakcomputertjes zouden rondlopen die sneller zijn dan de desktops met die enorme monitors die we toen hadden. Maar de meeste mensen die ik ken lopen wél degelijk rond met zulke computertjes, in de vorm van een smartphone of tablet en dat vinden we doodnormaal. Net zoals we ons nu niet kunnen voorstellen dat misschien over een paar jaar veel mensen met zo’n raar Google Glass montuurtje over straat zullen kuieren.

De vierde singulariteit?

In het vorige blog gaf ik al aan dat robots ons werk zouden overnemen en dat dat ook gevolgen heeft voor de toekomstige verdeling van arbeid en inkomen en dus we een list moeten verzinnen om een fatsoenlijke levensstandaard voor een ieder te garanderen. Higgins noemt het innemen van arbeidsplaatsen door robots de vierde singulariteit. Er zijn er dus nog minimaal drie andere vormen van singulariteit, die door deskundigen op dit gebied worden bediscussieerd.

Singulariteit?

De eerste vorm van singulariteit gaat over het moment dat robots net zo intelligent worden als mensen. De meeste deskundigen denken dat dit moment zich zal voordoen in 2017, dus over vier jaar. Onvoorstelbaar? In 2011 won een robot van IBM al van mensen in de Amerikaanse tv-quiz ‘Jeopardy’ en men denkt dat dit kunstje op korte termijn wel op te schalen is. De tweede vorm van singulariteit is het moment dat robots zelfstandig zouden besluiten dat mensen overbodig zijn en ze daarom proberen uit te roeien. Gezelligheid en voer voor science fiction films. De derde variant komt heel toepasselijk uit Star Trek en wordt ‘kwantum singulariteit’ genoemd en gaat over het punt in tijd en ruimte dat normale natuurkundige wetten niet meer van toepassing zijn. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dit ook mijn voorstellingsvermogen te boven gaat. En de vierde vorm van singulariteit is dus dat robots en computers je werk overnemen. Of dat nou de ultieme droom of een doemscenario is, hangt er vanaf hoe wij onze samenleving inrichten en welke kaders wij scheppen voor die robots.

Deze banen worden bedreigd door technologie

Higgins (2013) benoemt een aantal geavanceerde technologische ontwikkelingen die ertoe zullen leiden dat de komende tien tot vijftien jaar veel banen zullen verdwijnen, zoals:
Feit is dat ons leven drastisch zal veranderen door robots en andere technologische ontwikkelingen. Van Akker Vindt

  • Industriële banen die verdwijnen door de komst van 3D printers
    Op dit moment zijn er nog beperkingen doordat de meeste 3D printers alleen maar vrij kleine dingen kunnen printen. Maar in principe kunnen 3D printers dingen in alle maten printen. In Amsterdam wordt al geëxperimenteerd met het bouwen van een 3D grachtenpand, bijvoorbeeld.
  • Gezondheidszorgrobots die verplegenden en verzorgenden kunnen vervangen
    In Japan zijn al robots ontwikkeld die steeds betaalbaarder worden en kunnen ondersteunen bij verschillende taken die nu door verplegenden en verzorgenden worden gedaan. Robots kunnen mensen al veilig uit bed tillen en ze voeren wanneer ze zelf niet meer kunnen eten. De ondersteunende functies in de verpleging en verzorging zullen hierdoor vermoedelijk verdwijnen.
  • Robots die conciërges en schoonmakers kunnen vervangen
    Er zijn al stofzuigers voor huishoudens die zelf het huis schoonmaken, ze zijn er ook die zelfstandig grotere ruimtes kunnen aanpakken, zoals bijvoorbeeld kantoren of de gezamenlijke ruimtes in appartementencomplexen.
  • Docenten en hoogleraren in het hoger onderwijs die vervangen worden door geavanceerde computersystemen
    Volgens Higgins zullen de komende tien jaar veel hoogleraren en andere docenten in het hoger onderwijs met pensioen gaan. Door de hoge kosten van het hoger onderwijs zal er grote druk worden uitgeoefend om de hoeveelheid onderwijzend personeel terug te schroeven, dat kan door het inzetten van geavanceerde computersystemen. Door het naar beneden brengen van de kosten zou het hoger onderwijs breed toegankelijk blijven. De vraag is overigens of er dan wel zoveel mensen nodig zijn met een bachelor of master op zak, belangrijker is het dat er meer mensen komen die zijn afgestudeerd in het juiste vakgebied. Zelf kan ik me weinig voorstellen bij het vervangen van hoogopgeleide docenten door technologie alleen. Ik kan me voorstellen dat er vormen van e-learning zijn, waaronder bijvoorbeeld serious gaming, die een toegevoegde waarde in het onderwijs kunnen bieden, maar de beste docenten inspireren je door hun eigen kennis en enthousiasme en door je aan het denken te zetten. Die eigenschappen zijn volgens mij heel lastig in een systeem of robot in te bouwen, maar wie weet moet ik over vijftien jaar toegeven dat ik het bij het verkeerde eind had. 
  • Basisschoolleraren en docenten in het voortgezet onderwijs door computersystemen
    Ook hier geldt dat veel leraren de komende jaren met pensioen zullen gaan en wellicht niet meer allemaal vervangen zullen worden. Er zijn al iPad scholen en de verwachting is dat in de toekomst alle leermiddelen digitaal zullen worden. Het leerrendement van individuele leerlingen kan ook digitaal gevolgd en geanalyseerd worden en het lesmateriaal op het niveau van de leerling aangepast. Er bestaan al scholen in de Verenigde Staten die zo werken en per leerling minder spenderen dan andere scholen maar waar leerlingen desondanks wél de beste scores halen op tests.
  • Huishoudrobots die huishoudelijke hulpen vervangen
    In de tekenfilmserie de Jetsons was er al Rosie de huishoudrobot, compleet met rokje en schortje. Ik noemde aan het begin van dit blog al robots die de vaatwasser kunnen uitruimen, de was opvouwen of je een biertje kunnen brengen. Ze bestaan al en het zal een kwestie van tijd zijn voor zulke robots binnen het bereik van een grote groep consumenten zullen komen. Dit betekent op termijn het verlies van werk door grote groepen huishoudelijk werksters, hier en in het buitenland.
  • Vrachtwagen- en taxichauffeurs door voertuigen zonder chauffeur
    Google is al bezig met het ontwikkelen van een auto zonder chauffeur, wanneer dat technologisch en financieel haalbaar wordt, zal het besturen van een voertuig niet meer zo zijn, zoals we het altijd hebben gekend. Maar dat betekent ook dat chauffeurs van taxi’s en vrachtwagens hun werk kwijt kunnen raken. Ja maar chauffeurs laden en lossen ook zeg je? Nou, die taak kunnen robots ook wel op zich nemen.
  • Bibliotheekmedewerkers door online bibliotheeksystemen
    Google werkt aan een online Google bibliotheek, waardoor bibliotheken en bibliotheekmedewerkers overbodig zullen worden. Verschillende bibliotheken van prestigieuze universiteiten, waaronder Harvard en Oxford werken samen met Google om hun boeken te digitaliseren en online vindbaar te maken. Maar er zijn ook al bibliotheken die robots gebruiken om je boek voor je te zoeken, dat werkt min of meer hetzelfde als magazijnen bij grote online winkelbedrijven.

En dat is nog niet alles

Andere banen die mogelijk op de tocht staan zijn banen voor bijvoorbeeld bedienend personeel in de horeca, winkelbedienden, maar zelfs voor artsen en koks kan gelden dat hun werk helemaal of deels door robots en andere geavanceerde systemen kan worden overgenomen.

Niet elke verandering is zondermeer een verbetering

Tijden veranderen en het is de vraag hoe wij ons zullen voelen wanneer ons hele leven wordt geautomatiseerd. Andersom zijn we inmiddels al heel lang gewend dat we ons geld uit de muur halen en niet meer krijgen van een bankbediende en onze treinkaartjes uit een automaat halen, terwijl we daar ook over liepen te sputteren toen die technologieën werden ingevoerd als kostenbesparende maatregel. Ik noemde in het vorige blog al de voorspelling dat wereldwijd op deze manier misschien wel een miljard banen verloren kunnen gaan. Niet elke verandering is zondermeer een verbetering, we zullen moeten nadenken over de gevolgen voor al die mensen die hun baan kunnen verliezen, voor de samenlevingen waarin zij leven en of dit wel is wat we willen en op welke manier we randvoorwaarden kunnen proberen te scheppen om deze aardkloot toch leuk en leefbaar te houden. Maar daar kom ik in een volgend blog nog op terug.

Robots kunnen mensen al veilig uit bed tillen Van Akker Vindt 2013

Advertenties

Nevermind de Polen! Robots nemen ons werk over!

Geert Wilders mag zich druk maken om Polen en andere immigranten die onze banen zouden inpikken, maar wil hij de grenzen ook dichtgooien voor robots?! Die zouden volgens professor James Higgins namelijk nog wel eens een reële bedreiging kunnen vormen voor onze banen. Dat geldt niet zoals je misschien zou verwachten alleen voor laagopgeleiden en zou bovendien sneller kunnen gebeuren dan menigeen denkt. In zijn artikel (2013) wijst hij erop dat als we niets doen het een kwestie van tijd is voor veel van onze banen zijn overgenomen door intelligente computersystemen en door robots. Ja, het klinkt in eerste instantie als een rare science fictionfilm, maar als je even doorleest, is het minder toch vergezocht dan het lijkt.

Niet alleen lager opgeleiden getroffen door de recessie

In zijn stuk beschrijft Higgins de arbeidsmarkt in de Verenigde Staten en de gevolgen van de Grote Recessie voor de werkloosheidscijfers en becijfert dat niet alleen banen voor laagopgeleiden zijn verdwenen, maar ook veel banen voor mensen met een middelbare beroepsopleiding. Afro-Amerikanen en Latino’s zijn lager opgeleid dan gemiddeld en worden dus bovengemiddeld getroffen door de economische crisis. Ik heb het niet uitvoerig uitgezocht, maar kan me goed voorstellen dat dat die ontwikkeling ook in Europa en dichterbij huis in Nederland, kan voordoen en ons en de immigranten hier óók kan treffen.

Waarom verdwijnen er zoveel banen?

Veel mensen zullen direct denken aan banen die door offshoring verdwijnen naar lagelonenlanden in Azië of andere werelddelen waar arbeidskrachten goedkoop zijn. Maar het verdwijnen van banen is ingewikkelder dan dat en heeft ook te maken met het feit dat sinds een jaar of 15 ondernemers vooral graag in opkomende economieën investeren, zoals bijvoorbeeld Brazilië, India en China (de ‘BRIC-landen’) en niet in Noord Amerika en Europa. Door de concurrentie met die BRIC-landen staan lonen onder druk en worden mensen en hun banen vervangen door robots en kunstmatige intelligente (KI) technologie. Robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder. Bovendien ben je geen geld kwijt aan sociale zekerheidspremies, opleidingen enzovoort en zijn daarom voor veel ondernemingen een aantrekkelijk alternatief.

Veel werk is al geautomatiseerd

Dit geldt niet alleen voor bijvoorbeeld de autofabrieken, waar je misschien het eerst aan denkt en waar de auto’s voor een heel groot deel door robots in elkaar worden gezet. Dichterbij huis kom je het ook tegen. Wanneer je bijvoorbeeld je verzekeringsmaatschappij, de belastingdienst of je huisarts belt, kijk je er al niet meer van op dat je eerst een geautomatiseerd keuzesysteem hebt, al dan niet met een ingeblikte vrouwenstem. De banen die tot nu toe zijn overgenomen zijn niet perse altijd de meest uitdagende banen, maar ook die brengen uiteindelijk voor de mensen die daar werken wél brood op de plank. Als die banen verdwijnen, verdwijnt voor die mensen in ieder geval die mogelijkheid om een inkomen te vergaren. Meer robots en intelligente computers betekenen dus minder banen voor mensen en dat terwijl de robots in toenemende mate zullen worden ingezet om het werk te doen. Dat geldt niet alleen in het rijke westen, maar ook in China. De fabrikant die iPods en iPads in elkaar zet voor Apple heeft aangegeven binnen 3 jaar 1 miljoen robots te willen gebruiken, tegenover 10 duizend in 2011 en 300 duizend in 2012. Of die robots één op één fabrieksarbeiders zal vervangen, wordt uit het artikel niet duidelijk, maar dat er zo banen verloren gaan, is zeker.

Nieuwe technologie kost steeds meer banen

In het verleden was het zo dat nieuwe technologie meer banen opleverde dan er verloren gingen, maar de schaal waarop nu mensen worden vervangen door technologische innovaties is groter dan ooit tevoren. Het kan wel helpen om mensen op te leiden, maar er zullen ook veel mensen aan de kant blijven staan waarvan het opleidingsniveau te laag is. Ook voor hoger opgeleiden zal de toenemende automatisering betekenen, dat zij alleen aan de bak zullen komen wanneer hun kennis en competenties precies aansluiten op de eisen van die toekomstige arbeidsmarkt. Hoe die toekomst er precies uitziet, weet natuurlijk niemand.

Wereldwijd een miljard banen verloren?

Die onkenbare toekomst weerhoudt Higgins er evenwel niet van om zich aan een voorspelling te wagen. Hij voorspelt namelijk dat er in de VS makkelijk tussen de 3 en 5 miljoen banen verloren kunnen gaan en wereldwijd zelfs een miljard. Dat zijn enorme aantallen. Hiervoor geeft Higgins 2 verklaringen:

  • Ten eerste vormen kwaliteit en efficiency belangrijke onderdelen waarop wereldwijd geconcurreerd wordt. Robots en geavanceerde intelligente computersystemen kunnen zowel kwaliteit als doelmatigheid verbeteren. Dit betekent dat ze niet alleen de maakindustrie steeds verder over zullen nemen, maar op termijn ook de dienstensector.
  • Ten tweede zijn er robots en intelligente technologieën ontwikkeld die verschillende uitvoerende banen over kunnen nemen. Het zal niet lang duren voor de prijs daarvan zo laag is dat ze de concurrentie aan kunnen met laagbetaalde werknemers. Zo zouden zij bijvoorbeeld het werk van laagingeschaalde verplegenden en verzorgenden kunnen overnemen.

Management by Apps
Ook op managementniveau zullen volgens Higgins banen verloren gaan. Hij noemt dit ‘Management by Apps’, wat wil zeggen dat steeds meer applicaties ingezet zullen worden om beslissingen te nemen en dat uiteindelijk ook de managers zelf overbodig zullen worden. Dit betekent overigens niet alleen er banen verdwijnen, maar ook dat mogelijkheden om door te groeien binnen organisaties zullen verminderen.

Leidt hogere productiviteit wel tot een betere levensstandaard?

Economen zijn vaak druk met roepen dat een toename van productiviteit de weg is om de levensstandaard te verbeteren, maar een steeds toenemende productiviteit zou nog weleens het tegendeel kunnen opleveren: namelijk het onderuit schoffelen van die levensstandaard. Het is immers de vraag of degenen die de ondernemingen in handen hebben hun door robots gegenereerde welvaart willen delen. Misschien kunnen de economen en andere slimme denkers eens nadenken over nieuwe modellen om ook in de toekomst een redelijke levensstandaard voor iedereen te garanderen. Een wereld die nóg ongelijker verdeeld is, zou ik in ieder geval niet willen en lijkt mij niet wenselijk of houdbaar op de lange termijn. Iemand een suggestie? 

robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder Van Akker Vindt 2013