Robotisering: resultaten uit het verleden bieden geen garanties voor de toekomst

Robitisering Van Akker Vindt 2015

Ruim twee jaar geleden kwam ik een stuk tegen over banen die zouden verdwijnen door robotisering en automatisering. Tot dan toe had ik wel nagedacht over de toekomst van werk, maar had ik nog nooit op dat niveau of vanuit die invalshoek over het onderwerp nagedacht. Ik schreef er een drietal blogs over, nog lang voor de media doorlopend bol stonden van dit onderwerp. Het ging over robots die ons werk zouden overnemen, welke banen zouden verdwijnen tot 2025 en over of het basisinkomen een oplossing zou zijn om voor iedereen voldoende levensstandaard te garanderen. Ik sta, ook nu ik nog heel veel meer over dit onderwerp en aanpalende onderwerpen heb gelezen, nog steeds achter wat ik twee jaar terug schreef en ik heb een niet aflatende interesse in het onderwerp en alles wat er mee te maken heeft.

Ben ik een techno-pessimist wanneer ik me zorgen maak?

Luddieten Van Akker Vindt 2015 (2)Sommige mensen vinden mij een techno-pessimist wanneer ik zeg dat ik niet denk dat er onder de streep meer banen bij zullen komen en daarover mijn zorgen uitspreek. Velen verwijzen naar de angst die de industriële revolutie teweegbracht, omdat het banen zou vernietigen. Die angst is achteraf onterecht gebleken. De Luddieten, de textielwerkers die in het 19e eeuwse Engeland bang waren dat weefmachines hun arm en werkloos zouden maken en ze daarom met veel geweld vernielden, worden een enkele keer aangehaald. En er zijn vast mensen die mijn zorgen rondom robotisering en werkgelegenheid verwarren met Neo-Luddisme. Villemard Van Akker Vindt 2015

Chriet en zijn obsolete apparaten van de toekomst

Ik snap best dat mensen mijn zorgen bagatelliseren. Wanneer je plaatjes ziet over hoe mensen in het verleden verwachtten dat de toekomst er uit zou zien, zoals bijvoorbeeld de plaatjes van Villemard uit de 19e eeuw van het jaar 2000, kan zien dat de perceptie van de toekomst sterk samenhangt met de tijd waarin men leeft. Ook ik moet lachen wanneer ik filmpjes op YouTube of foto’s zie van Chriet Titulaer en zijn gekke baardje met obsolete apparaten van nog niet zo heel lang geleden die het uiteindelijk toch niet gemaakt hebben. Chriet Van Akker Vindt 2015Verwachtingen van de de toekomst blijken achteraf vaak niet uit te komen en wekken vooral milde hilariteit op van de generaties waarover het gaat. Toekomstvoorspellingen zeggen vooral veel over de tijd waarin ze gemaakt worden, dat gold vroeger en dat geldt in veel opzichten waarschijnlijk nog steeds.

Exponentiële ontwikkeling technologie

Wat deze mensen volgens mij over het hoofd zien is dat de technologie zich extreem snel ontwikkelt, namelijk exponentieel. De Wet van Moore houdt kort door de bocht in dat computers en chips elke twee jaar ook twee keer zo krachtig worden. Ik heb zelf nog gewerkt met van die grote slappe floppy-disks, daarvan zou je volgens de website techrepublic.com bijna 3 duizend stuks (!!) nodig hebben om 1 gigabyte aan geheugen te krijgen. Ik bedoel maar. floppy van akker vindt 2015Die ontwikkeling is echt heel erg snel gegaan. Hoewel de Wet van Moore ooit wel af moet vlakken, is dat op dit moment nog niet het geval en wordt er in the mean time hard gewerkt aan superkrachtige kwamtumcomputers. Ik heb niet de pretentie dat ik ook maar een beetje snap hoe dat werkt, maar wat ik wel weet is dat dit qua kracht beesten van computers zijn.

Niet een tijdperk van verandering, maar verandering van een tijdperk

Dit betekent dat de kans groot is dat de kracht van computers binnen afzienbare tijd buiten ons voorstellingsvermogen zal vallen. Net zoals ik begin jaren ’90 niet had kunnen bevroeden dat in bijvoorbeeld mijn mini-tablet een veelvoud van de rekenkracht zit van de computers waar ik toen op werkte. Juist die enorme snelle ontwikkeling kent zijn weerga niet en betekent dat we gaan van een tijdperk van verandering naar de verandering van een tijdperk. Daar ben ik van overtuigd. De huidige ontwikkeling is niet een soort industriële revolutie 2.0 en is volgens mij is het daarom beter om dit niet te bagatelliseren. In het verleden behaalde resultaten bieden in de robotsamenleving geen garanties voor de toekomst.

Ben ik een techno-optimist omdat ik voordelen zie?

Maar ondanks mijn zorgen en kritische noten over werkgelegenheid, de samenleving, consumptiepatronen en big data en privacy, ben ik niet pessimistisch over robotisering of automatisering. Ik denk ook nu, net als ruim twee jaar geleden, dat de digitale wereld juist ook kansen biedt. Waarom zouden we er sappel om zijn wanneer eentonig en weinig verheffend werk overgenomen wordt door robots? Of wanneer werk beter gedaan wordt doordat we werken met robots en slimme apps? Ik zie kansen voor me om net als Keynes al ooit voorspelde dat iedereen minder gaat werken, mensen minder stress hebben en zinvolle keuzes kunnen maken. Dus doe mij die robots gerust. Volgens mij kunnen die dingen heel veel voor ons betekenen.

Nadenken over kaders voor de robotsamenleving

nadenken over de robotsamenleving Van Akker Vindt 2015Het enige wat ik wél wil is dat we goed nadenken over ethische bijkomstigheden van die robotsamenleving die het Rathenau bepleit. Als robots even slim als of slimmer worden dan mensen, welke rechten hebben zij zelf dan? Maar ook op kortere termijn: hoe borgen wij met zijn allen als samenleving voldoende welzijn voor iedereen die buiten de boot van de robotarbeidsmarkt gaat vallen? Welk sociaal contract staan wij voor? Houden we het bij ons klassieke kapitalistische model waar nu al enkele mega-rijken ontstaan die in een winner takes it all-tijdperk enorm rijk worden, terwijl heel veel mensen op een steeds grotere afstand van de arbeidsmarkt komen te staan en in doorlopende onzekerheid leven? Op dit moment zijn hier nog geen echte antwoorden op en al zeker niet vanuit de overheid, die dit wellicht met behulp van wetten onderhand alsnog eens kan beginnen in te kaderen.

Is het basisinkomen de oplossing voor mijn zorgen?

Ik heb me net als velen de afgelopen jaren enigszins verdiept in het basisinkomen. Uitkomsten van eerdere experimenten die een basisinkomen zijn (India) of erop lijken (Canada) zien er best hoopvol uit. Het zou zomaar kunnen dat het basisinkomen een goede vervanger kan zijn voor ons huidige complexe sociale zekerheidsstelsel en het vergt een hele hoop minder gedoe en geld. Heel stellig durf ik niet te zijn, omdat er op dit moment nog niet op grote schaal voorbeelden bekend zijn van een echt universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen en hoe dat heeft uitgepakt.

Ik zet in op een basisinkomen in Zwitserland

Experimenten die nu onder de vlag basisinkomen gebeuren op particulier initiatief in Groningen of er gaan komen in Utrecht in een onderzoek met bijstandsgerechtigden, zijn geen universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen en zullen de vragen of een basisinkomen kan werken ook niet afdoende beantwoorden. In 2016 wordt in Zwitserland een referendum gehouden om te peilen of er animo is om daar een echt basisinkomen in te voeren. Ik kijk uit naar 2016, want misschien komt er dan ergens een werkelijk basisinkomen en kunnen we kijken hoe dat werkelijk uitpakt. Pas dan kunnen we echt serieus iets zeggen op basis van empirisch onderzoek!

Bedingungsloses Grundeinkommen Van Akker Vindt 2015

Advertenties

Veel gelezen in het verse jaar

meest gelezen in 2015 tot nu toe Van Akker Vindt 2015

Je zult naar deze titel kijken en denken: waarom nu al terugkijken? We zijn nog niet eens halverwege het jaar! Dat is waar, maar eerder deze week werd – nadat ik ruim twee en een half jaar geleden begon met bloggen – de grens van 30 duizend bezoeken aan dit blog gepasseerd. Ik vind het altijd leuk om te kijken welke blogs populair zijn en zo’n jubileum is een mooi moment om dat te delen. Vandaar dus.

Tot nu toe gaf ik op zo’n moment een totaaloverzicht van de populairste blogs tot dat moment, zoals bijvoorbeeld deze na 20 duizend bezoekers. Deze keer ga ik het eens anders doen. Juist omdat we over een maandje op de helft van het jaar zitten, lijkt het mij wel wat om eens een lijstje te maken wat er in 2015 tot nu toe populair is geweest. Dat levert in ieder geval een lijstje met thema’s op die op dit moment leven of waar mensen zich in herkennen. Dus bij deze.

De populairste blogs van 2015 tot nu toe:

  1. Deze banen verdwijnen vóór 2025 door technologische ontwikkelingen
  2. Baan zoeken? Bezint eer ge begint!
  3. Het vaste contract als loden last voor werkgevers
  4. Loopbaanadvies ‘Het blije ei’
  5. Veertig het nieuwe dertig? Niet op de arbeidsmarkt!
  6. Smartphonegebruik negatief voor werk-privébalans en gezondheid
  7. Direct leidinggevende heeft de sleutel tot duurzame inzetbaarheid in handen
  8. Wat als ze trainen en vertrekken?
  9. Nevermind de Polen! Robots nemen ons werk over!
  10. Midlifecrisis geen voorwaarde voor zoektocht naar zingeving

Het is inmiddels ruim twee jaar geleden dat ik een serie van drie blogs over robotisering schreef en voor ik suggereerde dat het basisinkomen wellicht een oplossing kon bieden. Robotisering en het basisinkomen stonden destijds niet bij veel mensen op het vizier. Inmiddels is dat wel anders en zie ik om de haverklap dingen in de krant voorbij komen over deze thema’s.

Onlangs zag ik ook ergens in de media voorbij komen dat er over wordt gedacht om voor kleine MKB’ers de Wet Verbetering Poortwachter aan te passen. Zij zouden dan maximaal één jaar loon moeten doorbetalen bij ziekte in plaats van de huidige twee jaar. Ik schreef daar een blog over, hier op de derde plek in de lijst waarin ik ook de problematiek rond de WWZ uiteenzette. Zeer actueel nu 1 juli nadert en de werkgevers – we kennen allemaal het gedoe rondom de ING uitzendkrachten uit de kranten – in veel gevallen al pro-actief mensen bedanken voor hun diensten.

Het kan verkeren: op de arbeidsmarkt en in de hoofden van mensen. Rest mij te zeggen dat ik het onwijs leuk vindt om zo nu en dan mijn gedachten te laten gaan en daarover te publiceren en om te merken dat dit door veel mensen wordt opgepikt. Op naar de volgende 10 duizend!

Dit blog: de meest gelezen artikelen van 2014

meest gelezen in 2014 Van Akker Vindt

Eind december, zo ergens tussen kerst en het nieuwe jaar is het altijd de tijd van lijstjes. Voor er vooruit wordt gekeken, wordt er altijd eerst nog even terug gekeken op het oude jaar. In mijn omgeving komen dan de top 10 albumlijstjes voorbij, of de beste concerten van het afgelopen jaar. Ook ik heb dat weleens gedaan, maar dit jaar is het enige lijstje dat ik opstel het lijstje met de best gelezen artikelen op dit blog. En er niks subjectiefs aan.

Inmiddels is dit blog bijna 25 duizend keer gelezen sinds ik het ongeveer twee en een kwart jaar geleden begon met een blog over de positie van Jolande Sap in GroenLinks. Enkele uren na publicatie werd bekend dat ze zou opstappen. Ik moest eraan denken, omdat ik onlangs nog een reconstructie zag waarin zij terug keek op de aanloop naar de verkiezingsnederlaag die zij en GroenLinks leden.

Verder schreef ik inmiddels ruim anderhalf jaar geleden drie stukken over hoe banen op de tocht zouden komen te staan, niet door immigranten, maar door toenemende automatisering en robotisering. Met het boek The Second Machine Age van McAfee en Brynjolfson dat dit voorjaar uitkwam en de publiciteit erom heen, heeft dit onderwerp heel veel aandacht gekregen in de media en in de politiek. Zelfs minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Lodewijk Asscher heeft zich inmiddels in het debat gemengd. Het verbaast me dan ook niet dat twee van de blogs daarover in de top tien van 2014 zijn geëindigd.

Net zomin verbaast het dat het Zwarte Piet blog van ruim een jaar oud veel gelezen werd. De discussie ging dit jaar verder met als voorlopig dieptepunt het sneue gedoe in Gouda bij de landelijke intocht van Sinterklaas en de perikelen rondom het Sinterklaasjournaal. Want wat zouden zij doen met dit hete hangijzer? Inmiddels is het gedoe (voorlopig?) verstomd en gaan we over tot de orde van de dag. Eigenlijk ook wel het verstandigst, lijkt me. Als we hier op termijn op terugkijken, kunnen we in ieder geval vast stellen dat ‘the revolution has definately been televized’.

Leuk dat het blog nog altijd flink gelezen wordt en leuk ook dat ik mijn kennis op deze manier met een grote groep mensen kan delen. Ik heb een interessant en leerzaam jaar achter de rug en zal me ook het komende jaar bezig houden met allerlei arbeidsmarktgerelateerde onderwerpen. Als ik dan toch roep dat er banen gaan verdwijnen, is het ook goed om na te denken over waar men nog wel voorlopig kans maakt op werk, of hoe het dan moet met onze sociale zekerheid. Een klein voorzetje gaf ik al in het blog uit de serie van drie die niet in de top tien te vinden is. Ik kijk uit naar experimenten met het onvoorwaardelijk basisinkomen. Misschien in Zwitserland binnen een paar jaar, want nu moeten we het vooral doen met een oud voorbeeld uit Canada uit de jaren 70 en wat voorbeelden uit ontwikkelingsprojecten, die weliswaar een hoopvol beeld schetsen, maar waarvan de resultaten moeilijk door te trekken zijn naar een vergrijzend Europa in een globaliserende wereld waarin de technologie exponentieel toeneemt.

Rest mij iedereen nog een mooi, leerzaam, liefdevol en gezond 2015 te wensen en tot volgend jaar op deze virtuele plek!

Gelukkig 2015! Van Akker Vindt 2014

Hier dan de top tien van 2014:

  1. Deze banen verdwijnen vóór 2025 door technologische ontwikkelingen
  2. Veertig het nieuwe dertig? Niet op de arbeidsmarkt!
  3. Van falen kan je leren, ook bij het solliciteren!
  4. Midlifecrisis geen voorwaarde voor zoektocht naar zingeving
  5. Nevermind de Polen! Robots nemen ons werk over!
  6. Zwartepieten over Zwarte Piet
  7. Onderwijs scoort te hoog op de verkeerde lijstjes
  8. Direct leidinggevende heeft de sleutel tot duurzame inzetbaarheid in handen
  9. Jongeren willen structuur en duidelijkheid in turbulente arbeidsmarkt
  10. Interview: Anne leeft met labels – deel 1 van 2

Nevermind de Polen! Robots nemen ons werk over!

Geert Wilders mag zich druk maken om Polen en andere immigranten die onze banen zouden inpikken, maar wil hij de grenzen ook dichtgooien voor robots?! Die zouden volgens professor James Higgins namelijk nog wel eens een reële bedreiging kunnen vormen voor onze banen. Dat geldt niet zoals je misschien zou verwachten alleen voor laagopgeleiden en zou bovendien sneller kunnen gebeuren dan menigeen denkt. In zijn artikel (2013) wijst hij erop dat als we niets doen het een kwestie van tijd is voor veel van onze banen zijn overgenomen door intelligente computersystemen en door robots. Ja, het klinkt in eerste instantie als een rare science fictionfilm, maar als je even doorleest, is het minder toch vergezocht dan het lijkt.

Niet alleen lager opgeleiden getroffen door de recessie

In zijn stuk beschrijft Higgins de arbeidsmarkt in de Verenigde Staten en de gevolgen van de Grote Recessie voor de werkloosheidscijfers en becijfert dat niet alleen banen voor laagopgeleiden zijn verdwenen, maar ook veel banen voor mensen met een middelbare beroepsopleiding. Afro-Amerikanen en Latino’s zijn lager opgeleid dan gemiddeld en worden dus bovengemiddeld getroffen door de economische crisis. Ik heb het niet uitvoerig uitgezocht, maar kan me goed voorstellen dat dat die ontwikkeling ook in Europa en dichterbij huis in Nederland, kan voordoen en ons en de immigranten hier óók kan treffen.

Waarom verdwijnen er zoveel banen?

Veel mensen zullen direct denken aan banen die door offshoring verdwijnen naar lagelonenlanden in Azië of andere werelddelen waar arbeidskrachten goedkoop zijn. Maar het verdwijnen van banen is ingewikkelder dan dat en heeft ook te maken met het feit dat sinds een jaar of 15 ondernemers vooral graag in opkomende economieën investeren, zoals bijvoorbeeld Brazilië, India en China (de ‘BRIC-landen’) en niet in Noord Amerika en Europa. Door de concurrentie met die BRIC-landen staan lonen onder druk en worden mensen en hun banen vervangen door robots en kunstmatige intelligente (KI) technologie. Robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder. Bovendien ben je geen geld kwijt aan sociale zekerheidspremies, opleidingen enzovoort en zijn daarom voor veel ondernemingen een aantrekkelijk alternatief.

Veel werk is al geautomatiseerd

Dit geldt niet alleen voor bijvoorbeeld de autofabrieken, waar je misschien het eerst aan denkt en waar de auto’s voor een heel groot deel door robots in elkaar worden gezet. Dichterbij huis kom je het ook tegen. Wanneer je bijvoorbeeld je verzekeringsmaatschappij, de belastingdienst of je huisarts belt, kijk je er al niet meer van op dat je eerst een geautomatiseerd keuzesysteem hebt, al dan niet met een ingeblikte vrouwenstem. De banen die tot nu toe zijn overgenomen zijn niet perse altijd de meest uitdagende banen, maar ook die brengen uiteindelijk voor de mensen die daar werken wél brood op de plank. Als die banen verdwijnen, verdwijnt voor die mensen in ieder geval die mogelijkheid om een inkomen te vergaren. Meer robots en intelligente computers betekenen dus minder banen voor mensen en dat terwijl de robots in toenemende mate zullen worden ingezet om het werk te doen. Dat geldt niet alleen in het rijke westen, maar ook in China. De fabrikant die iPods en iPads in elkaar zet voor Apple heeft aangegeven binnen 3 jaar 1 miljoen robots te willen gebruiken, tegenover 10 duizend in 2011 en 300 duizend in 2012. Of die robots één op één fabrieksarbeiders zal vervangen, wordt uit het artikel niet duidelijk, maar dat er zo banen verloren gaan, is zeker.

Nieuwe technologie kost steeds meer banen

In het verleden was het zo dat nieuwe technologie meer banen opleverde dan er verloren gingen, maar de schaal waarop nu mensen worden vervangen door technologische innovaties is groter dan ooit tevoren. Het kan wel helpen om mensen op te leiden, maar er zullen ook veel mensen aan de kant blijven staan waarvan het opleidingsniveau te laag is. Ook voor hoger opgeleiden zal de toenemende automatisering betekenen, dat zij alleen aan de bak zullen komen wanneer hun kennis en competenties precies aansluiten op de eisen van die toekomstige arbeidsmarkt. Hoe die toekomst er precies uitziet, weet natuurlijk niemand.

Wereldwijd een miljard banen verloren?

Die onkenbare toekomst weerhoudt Higgins er evenwel niet van om zich aan een voorspelling te wagen. Hij voorspelt namelijk dat er in de VS makkelijk tussen de 3 en 5 miljoen banen verloren kunnen gaan en wereldwijd zelfs een miljard. Dat zijn enorme aantallen. Hiervoor geeft Higgins 2 verklaringen:

  • Ten eerste vormen kwaliteit en efficiency belangrijke onderdelen waarop wereldwijd geconcurreerd wordt. Robots en geavanceerde intelligente computersystemen kunnen zowel kwaliteit als doelmatigheid verbeteren. Dit betekent dat ze niet alleen de maakindustrie steeds verder over zullen nemen, maar op termijn ook de dienstensector.
  • Ten tweede zijn er robots en intelligente technologieën ontwikkeld die verschillende uitvoerende banen over kunnen nemen. Het zal niet lang duren voor de prijs daarvan zo laag is dat ze de concurrentie aan kunnen met laagbetaalde werknemers. Zo zouden zij bijvoorbeeld het werk van laagingeschaalde verplegenden en verzorgenden kunnen overnemen.

Management by Apps
Ook op managementniveau zullen volgens Higgins banen verloren gaan. Hij noemt dit ‘Management by Apps’, wat wil zeggen dat steeds meer applicaties ingezet zullen worden om beslissingen te nemen en dat uiteindelijk ook de managers zelf overbodig zullen worden. Dit betekent overigens niet alleen er banen verdwijnen, maar ook dat mogelijkheden om door te groeien binnen organisaties zullen verminderen.

Leidt hogere productiviteit wel tot een betere levensstandaard?

Economen zijn vaak druk met roepen dat een toename van productiviteit de weg is om de levensstandaard te verbeteren, maar een steeds toenemende productiviteit zou nog weleens het tegendeel kunnen opleveren: namelijk het onderuit schoffelen van die levensstandaard. Het is immers de vraag of degenen die de ondernemingen in handen hebben hun door robots gegenereerde welvaart willen delen. Misschien kunnen de economen en andere slimme denkers eens nadenken over nieuwe modellen om ook in de toekomst een redelijke levensstandaard voor iedereen te garanderen. Een wereld die nóg ongelijker verdeeld is, zou ik in ieder geval niet willen en lijkt mij niet wenselijk of houdbaar op de lange termijn. Iemand een suggestie? 

robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder Van Akker Vindt 2013