Loopbaanadvies ‘Het blije ei’

blij ei van akker vindt 2015

Zoals veel van jullie kom ik op internet doorlopend allerhande quotes tegen. Vaak van mensen die iets op het gebied van organisatie- of loopbaanadvies doen. Soms vind ik ze grappig, diepzinnig of leerzaam en dan deel ik ze op de media die ik daartoe tot mijn beschikking heb. Of het inspireert me zelfs tot het schrijven van een leerzaam blog. Op andere momenten word ik soms een beetje moe van het grote positivo-gehalte in online loopbaanadviesland, met de boodschap “Werk is leuk”, of lekker meritocratisch: “Je hebt het zelf in de hand, dus máák er iets van”. Kortom: je hebt je succes in eigen hand en als je niet succesvol bent, ligt dat vooral aan jezelf.

Als dat zo is word ik prima ballerina!werk hard en je zult succes oogsten van akker vindt 2015

Nu ben ik de eerste om te zeggen dat als je zelf helemaal niet nadenkt over je werk en er niet zelf actief richting aangeeft, de kans bijzonder gering is dat je je talenten in dit leven optimaal gaat benutten. Dus ook ik heb verschillende blogs geschreven met de boodschap: niet blij met je werk? Doe er iets aan! Maar toch wil ik niet alle blije eieren in een en hetzelfde mandje leggen. Want het feit dat je er veel aan doet, betekent niet automatisch dat je ook komt waar je wilt zijn. Om het maar even bij mezelf te houden: ik kan nog zo hard oefenen, maar ik denk niet dat ik ooit in dit leven kans maak om prima ballerina te worden. Nu niet, maar ook toen ik veel jonger was niet. Nu ligt daar gelukkig ook niet mijn ambitie en mag ik me prijzen met een baan waar ik mijn blije ei prima kwijt kan, maar ik noem het toch even bij wijze van illustratie. Ik verkeer dus voorlopig in een bevoorrechte positie en daar heb ik hard aan gewerkt, door bijvoorbeeld nog naast een baan nog een masterstudie af te ronden en door kenbaar te maken wat ik kan en wat ik wil. Good for me.

Waarom werk niet altijd ‘leuk’ is

Mijn eigen blije ei-positie ten spijt, besef ik heel goed dat heel veel mensen werken voor een enkele reden en dat is omdat er rekeningen moeten worden betaald. Hun werk is niet ‘leuk’, ‘uitdagend’ of ‘verrijkend’ en het zou zomaar kunnen dat deze mensen om verschillende redenen ook niet zo eenvoudig in staat zullen zijn dat te veranderen. Ten eerste vergt het zelf sturing nemen van mensen dat ze zich bewust zijn van het feit dat je überhaupt zelf richting kan geven en je eigen positie kan beïnvloeden. Wanneer je denkt dat alles je overkomt, zal je niet snel in actie komen om op een constructieve manier iets te veranderen. Ten tweede kan je wel van alles willen, maar er zijn nou eenmaal altijd dingen die je niet kan. Ook niet als het je droom is en ook niet als je er heel hard voor werkt. Ten derde -en nee, dit wordt geen uitputtende lijst- is er nou eenmaal best veel werk dat niet speciaal leuk is, maar wel gedaan moet worden. Ik ga hier geen voorbeelden noemen, want wat ík als niet leuk zou bestempelen kan voor iemand anders wel prima zijn en ik wil geen waardeoordeel vellen. Ten vierde is het de vraag of je met wat je leuk vindt daadwerkelijk voldoende kunt verdienen om elke maand weer de rekeningen te betalen en dat hoeft helemaal niet zo exotisch te zijn. Stel dat je graag lekker in je uppie buiten loopt en alleen werk vindt als schijnzelfstandige bij een postbedrijf. Ik weet zeker dat je zoveel met post kan lopen als je wilt, maar dat er van financieel binnenlopen geen sprake is. Je mag blij zijn als je met zulk werk niet een stukje maand overhoudt aan het einde van je stukloon.

Toeleven naar het ‘Zwitserlevengevoel’zwitserleven van akker vindt 2015

Bovendien is het is natuurlijk niet voor niks dat er hele generaties niet kunnen wachten op het Zwitserlevengevoel en zich afvragen wanneer ze ‘mogen stoppen’ met werken. Blijkbaar zien veel mensen dat als het moment om ein-de-lijk te doen wat ze willen. En dat is blijkbaar omdat ze nu iets doen wat ze níet willen en niet in staat zijn, of zichzelf niet in staat achten – het resultaat is hetzelfde – om dat te veranderen. Werk is voor veel mensen niet ‘leuk’. In die gevallen slokt werk vooral tijd en energie op. Voor heel veel mensen is dat de realiteit. Voor hun is werk niet de plek waar ze hun talenten kunnen ontplooien. Met een beetje mazzel, als tijd en budget het toelaten, vinden die mensen de gelegenheid om buiten werktijd dingen te doen waar ze blij van worden.

Gejuich getuigt van beperkte blik op de werkelijkheid

Ben ik alleen maar negatief? Nee, maar…. ik ben wel realistisch en ik merk dat ik me soms erger aan de juichstemming op social media zoals Linkedin en Twitter. Dat de juichenden op deze media zelf leuk werk voor zichzelf hebben (gecreëerd), gun ik hun van harte. Dat ze anderen een hart onder de riem willen steken, of tot reflectie willen aanzetten: prima! Nee echt, dat meen ik serieus. Maar met al dat gejuich en de daarbij centrale boodschap dat je je eigen succes zelf in de hand hebt, getuigt van een hele beperkte blik op de werkelijkheid. Een werkelijkheid die voor heel veel mensen niet in het vizier is en die voor heel veel mensen niet snel in het vizier zal komen. Niet omdat ik ze dat niet gun. In tegendeel. Maar wel omdat de werkelijkheid nou eenmaal weerbarstig is en er veel werkende armen bestaan zonder leuk werk.

Mag het blije geblaat een onsje minder?

Het zou bovendien zomaar kunnen dat die precaire groep werkenden onder invloed van verdere globalisering en automatisering groter en armer wordt. Als we daar nou eens met zijn allen een rondje reflectie op loslaten? Zou het dan kunnen dat we dan uiteindelijk toch moeten vaststellen dat veel mensen hard werken, zonder dat het veel oplevert? En dat die die credo’s net als die in de categorie ‘work is fun’, domweg voor heel veel mensen niet opgaan, te weinig genuanceerd zijn en vooral een weinig realistische weergave van de werkelijkheid vormen? Zou dat kunnen?

En zo ja: mag het volume van dergelijk geblaat dan pretty please een onsje minder?

loopbaanadvies het blije ei van akker vindt 2015

Advertenties

Werken in meerdere banen: meer werkplezier of meer brood op de plank?

werken in meerdere banen Van Akker Vindt 2014

Aantal werknemers met twee banen neemt toe” kopte het CBS vandaag en dat werd in verschillende media overgenomen. Ik heb de brontekst er bij gepakt en daar viel te lezen dat er vorig jaar 467 duizend mensen waren met twee banen en dat dit betekent dat een kleine 8 procent van alle werknemers het niet bij een enkele baan houdt. Een deel werkt in twee banen als werknemer, onder andere veel in de horeca en de gezondheids- en welzijnszorg. Een ander deel combineert het werken als werknemer met het ZZP-schap. Bij de groep die zowel werknemer is als ondernemer gaat het om mensen die ‘werken in de sectoren informatie en communicatie, specialistische zakelijke dienstverlening en openbaar bestuur en overheidsdiensten.’ Naast nog wat staatjes over de man-/vrouw- en de leeftijdsverdeling, vertelt het CBS nog iets over de werkuren: mensen met één baan werkten in 2013 gemiddeld een krappe 33 uur per week, werknemers die in twee banen werken, werkten ongeveer 32 uur en de werknemers die ook nog als zelfstandig ondernemer in de weer waren werkten gemiddeld bijna 39 uur per week.CBS 2014 werken in meedere banen Van Akker Vindt 2014

Sprokkelbanen of ontwikkelbanen?

De eerste conclusie is dat de kop van het CBS de lading niet dekt en de tweede is dat het CBS er rare definities op nahoudt in hun bericht, ze hebben het namelijk over een ‘tweede baan’ als zelfstandige en dat lijkt mij een tegenstelling in zichzelf. Tenzij ze hinten naar het leger schijnzelfstandigen dat tegenwoordig alom vertegenwoordigd is. Maar dat laatste lijkt me voor een club als het CBS niet waarschijnlijk. Hun werk is beschrijven en niet duiden. En dat laatste is wel jammer, want dit bericht roept bij mij gelijk heel veel vragen op. De belangrijkste is of de groei van het aantal mensen dat op meer plekken hun geld verdient komt door mensen die dat doen om überhaupt rond te komen, of dat dit is omdat mensen plezier en uitdaging vinden in het hebben van twee omgevingen waar ze hun geld verdienen?

Plezier, ontwikkeling en employability

Om met het laatste te beginnen: er zijn mensen die er bewust voor kiezen om hun geld op meer plekken te verdienen. Ik ben zelf zo iemand. Ik ben niet alleen verbonden als docent en afstudeerbegeleider bij de HRM-opleiding van een hogeschool, maar ik adviseer ook het management bij een HRM-organisatie. Deels doe ik in beide rollen vergelijkbare dingen, zoals het delen en toepassen van mijn kennis en analyseer ik dingen. Maar er zijn ook verschillen: in de ene rol ben ik semi-ambtenaar en in de andere werk ik voor een onderneming, die weliswaar een maatschappelijk betrokken hart heeft, maar waar er toch ook gewoon geld moet worden verdiend. Ik kan op beide plekken veel leren en de kennis en ervaring van de ene rol zijn ook nuttig om toe te passen in de andere en vice versa. sprokkelbanen of ontwikkelbanen - werkplezier Van Akker Vindt 2014Ik doe het dus voor mijn plezier: ik kan mezelf zo breder ontwikkelen en in verschillende rollen mijn kennis en vaardigheden toepassen. Voor mij is dit een vrijwillige en bewuste keuze, die bovendien een positieve bijdrage levert aan mijn employability en inzetbaarheid. Dergelijke motieven kunnen andere mensen ook hebben, ongeacht of ze bijklussen als werknemer of als zelfstandige en daarmee een ‘hybride arbeidsrelatie’ hebben, zoals dat wel wordt genoemd. Een andere reden om meerdere banen te combineren of een baan te combineren met het zzp-schap die in de literatuur (Huiskamp, Sanders, Van den Bossche, 2011) is als een soort verzekering tegen onzekerheid, dus bijvoorbeeld bij een tijdelijk contract of in economisch onzekere tijden. In het onderzoek in kwestie is voor deze reden geen bewijs gevonden. Ik heb geen uitvoerige literatuurstudie gedaan en misschien is hier recenter onderzoek over, maar die uitkomsten zouden in recenter onderzoek zomaar anders kunnen zijn omdat de onderzoekers data gebruikten uit 2007, dus voor de wereldwijde economische crisis in volle omvang was losgebarsten.

Meerdere banen om rond te kunnen komen

Waar dezelfde onderzoekers wel bewijs voor vonden was dat heel veel mensen meer werken, in dit geval in meerdere banen of deels als zelfstandige om meer geld te verdienen. In ongeveer 4 op de 5 gevallen ging het dan om mensen die een beetje bijklusten om wat bij te verdienen voor ‘extraatjes’, maar niet uit noodzaak. Maar in 1 op de 5 gevallen was dit wel noodzakelijk om rond te kunnen komen. In dat laatste geval denk ik dat het gaat om mensen met banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, met weinig perspectief, weinig arbeidsuren en weinig zekerheid, het zogenaamde ‘Precariaat’ waar Standing het in zijn boek (2011) over heeft. Werkende armen dus. Voor deze groep is het letterlijk een keuze uit armoede. Ook hier geldt natuurlijk dat het zomaar zou kunnen dat die groep zomaar groter geworden kan zijn, nadat de gegevens in 2007 werden verzameld en de uitkomsten er nu weleens anders kunnen uitzien. De werkloosheidscijfers zijn de afgelopen 5 jaar erg ver opgelopen en schommelen dit jaar (CBS Statline, 2014) tussen de 8 en en 9 procent. Het CBS geeft de cijfers vanaf 1996 en in de tussenliggende periode zijn de werkloosheidscijfers niet zo hoog geweest als nu. Het lijkt me dus niet ondenkbaar dat mijn hypothese dat nu meer mensen uit noodzaak in meerdere banen werken zomaar eens waar kan zijn. Ik heb even geen recentere gegevens paraat en voor mij roepen de vandaag door het CBS gepubliceerde cijfers in die zin meer vragen op dan ze beantwoorden. In die zin vind ik het jammer dat de toelichting vooral bestaat uit beschrijving en niet uit duiding. Hoe het op dit moment echt zit, weet ik helaas niet. Wie het weet mag het zeggen…

werkende armen Van Akker Vindt 2014

Maatregelen tegen de invasie van de robots

Maatregelen tegen de invasie van de robots Van Akker Vindt 2013

 

In eerdere blogs haalde ik al aan dat robots in de toekomst zomaar eens ons werk kunnen overnemen. In het eerste blog introduceerde ik de kwestie en in het blog daarna ging het over banen die verloren zouden gaan volgens de geleerde Higgins (2013). Dat robots ons werk kunnen overnemen is op zich natuurlijk niet zo erg. Zou het niet fijn zijn als we onze tijd meer konden besteden aan het ontmoeten van vrienden, een goed boek lezen of een wandeling maken? Natuurlijk wel! De vraag die rijst is dan natuurlijk de vraag hoe je ervoor zorgt dat mensen nog wel voldoende geld hebben om prettig te kunnen leven. Nu hebben multinationals al een enorme macht en als zij alles met robots produceren en er verder niks gebeurt, wordt de inkomensverdeling nog schever dan hij al is. Bovendien zijn werknemers en anderswerkenden ook de consumenten die hun inkomen besteden aan producten en diensten en wanneer zij geen centen hebben, wordt de afzetmarkt van producenten en dienstverleners gevaarlijk mager. Dat gaat dus niet werken.

Zorg ervoor dat mensen de kost kunnen blijven verdienen

Higgins constateert dat ook en komt met een aantal oplossingen, die vooral liggen op het op een of andere manier behouden van de werkgelegenheid en het ontstaan van die vierde singulariteit voorkómen. Met andere woorden: hij wil dat er actie wordt ondernomen om te verhinderen dat robots al het werk overnemen en er geen werk overblijft voor de homo sapiens om eerlijk de kost te verdienen. Hij komt met een flinke hoeveelheid suggesties die ik hier niet uitputtend ga herhalen, temeer omdat veel ervan in dezelfde oplossingsrichting zitten, maar een paar voorbeelden wil ik wel met jullie, mijn trouwe lezerspubliek, delen.

De overheid moet aan de slag

De overheid zou volgens Higgins onder andere de volgende dingen moeten doen en wees gewaarschuwd, want er zitten een paar open deuren tussen:

  • Een strategie om banen te creëren en te behouden en wereldwijd samenwerking zoeken met bedrijven en regeringen om ervoor te zorgen dat ook daar banen behouden blijven en een ‘race to the bottom’ (verder?) wordt vermeden.
  • Zorg voor een micro-economisch systeem waarbij overheidsondersteuning wordt geruild tegen het doen van vrijwilligerswerk. Het klinkt een beetje als de discussie die nu gevoerd wordt over bijstandsgerechtigden, maar hij noemt het voorbeeld van China, waar mensen vrijwilligerswerk doen in bejaardenhuizen om zo later zelf ook daar verzorgd te kunnen worden. Een leuk idee, maar Higgins lijkt geen rekening te houden met kwetsbare groepen die dat om wat voor reden dan ook niet kunnen.
  • Zorg dat ondernemen en ondernemingen goed worden gefaciliteerd, bijvoorbeeld door eenvoudigere regelgeving en minder administratieve lasten opgelegd door de overheid. (Komt dit jou ook zo bekend voor?)
  • Verbeter als overheid de infrastructuur en zorg zo voor banen. (Hmmm..)
  • Zorg goed voor de mensen en geef prioriteit aan hun welzijn en laat korte termijn politieke belangen niet prevaleren.
  • Zorg ervoor dat mensen goed onderwijs krijgen en dat hun kennis en competenties goed aan (blijven) sluiten op de beschikbare banen.

Ook het bedrijfsleven moet aan de bak!

Het bedrijfsleven zou volgens Higgins ook iets moeten doen om te voorkomen dat grote groepen mensen wereldwijd buiten de boot gaan vallen:

  • Bedrijven moeten zoeken naar een manier om de efficiency en betrouwbaarheid van de technologie van robots te combineren met de creatieve skills van mensen.
  • Bedrijven moeten meer doen om banen te creëren en te behouden. Het hoort bij verantwoord ondernemen om rekening te houden met mens en milieu. Bedrijven moeten zich afvragen of zij niet ook een rol hebben in het ervoor zorgen dat er zinvolle en bevredigende banen voor mensen zijn. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), maar dan een tandje verder dan we tot nu toe gewend zijn dus.

‘Verlichte zelfzuchtigheid’

Higgins wijst erop dat waar volgens Milton Friedman het enige doel van een onderneming was om winst te maken, nu het discours verschuift naar het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid en ‘enlightened self-interest’, oftwel ‘verlichte zelfzuchtigheid’. Dure terminilogie, maar het concept is eenvoudig: als bedrijven niet handelen op een manier die de maatschappij ten goede komt kunnen ze daardoor hun eigen bestaansrecht verliezen. Wat banen betreft zouden bedrijven er dan ook voor moeten zorgen dat bedrijven gezamenlijk moeten zorgen voor een ruime werkgelegenheid, waardoor mensen zinvol en nuttig werk kunnen doen.

Donkere wolken boven onze toekomst

Higgins is erg pessimistisch over de toekomst en het scenario dat hij schetst, brengt inderdaad een aantal complexe problemen met zich mee waarvoor hij vindt dat we daar actie op moeten ondernemen om ervoor te zorgen dat het allemaal niet zover komt. Een wereldwijde concurrentieslag tussen bedrijven en landen en een race to the bottom dient te worden voorkomen. In een van de blogs die ik eerder schreef over dit onderwerp werd al duidelijk dat nu al veel banen verloren gaan, dus Higgins heeft zeker een punt. Maar Higgins is in een aantal opzichten ook beperkt in zijn visie. Hij wil ervoor zorgen dat er voldoende koek overblijft voor iedereen. Dit lijkt op de manier waarop veel economen en politici in de huidige recessie de problemen willen oplossen. We moeten vooral zorgen voor een grotere koek, zodat iedereen een groter stuk kan krijgen en verder laten we alles in grote lijnen zoals het is.

Het kan ook anders

Volgens mij kan het ook anders. Stel nou dat robots een groot deel van het werk overnemen en daarmee op een goedkope, snelle en veilige en vermoedelijk tegen die tijd duurzame manier de producten die wij nodig hebben kunnen maken. Is het dan zo dat wij als mensen er zonder meer in zo’n mate aan te pas moeten komen dat er geen banen verloren gaan? Dat lijkt mij een hele lastige opgave. Natuurlijk zullen altijd mensen altijd komen met creatieve manieren om in hun levensonderhoud te voorzien. Enerzijds kan dat door nieuwe wegen te vinden om geld te verdienen en anderzijds door ervoor te zorgen dat er minder geld uitgaat. Als wij straks allemaal kunnen beschikken over de technologie om hernieuwbare energie te gebruiken, betekent dat er op dat vlak al minder kosten zullen zijn. Dat betekent dat we misschien straks wel thuis allemaal onze kleine eigen duurzaam verwarmde kasjes hebben met eigen verbouwde groente en fruit erin. Dus misschien hebben we dan wel minder nodig om toch prettig te kunnen leven.

Consuminderen dan maar?

Ik heb zelf niets tegen consuminderen, maar ik weet dat dat concept niet makkelijk te verkopen is aan de meeste mensen. Verder denk ik dat het de moeite waard is om eens te onderzoeken of het basisinkomen een oplossing kan zijn. Naast alle voordelen boven de sociale zekerheid zoals we die nu kennen, waardoor er enorme controle-apparaten nodig zijn om de rechtmatigheid vast te stellen, kan dit wellicht ook betekenen dat je ervoor zorgt dat alle mensen een inkomen hebben. Misschien moet je dan de bedrijven vragen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen door over die enorme winsten, die ze kunnen behalen door mensen door technologie te vervangen, méér belasting te betalen en al helemaal niet meer aan belastingparadijzen beginnen. Misschien moeten overheden en bedrijven daar over afstemmen in plaats van het behoud van banen die ook door robots gedaan kunnen worden. Mensen kunnen,  wanneer ze eenmaal gewend zijn aan al die vrijheid, vast nuttiger en prettiger manieren verzinnen om hun tijd te besteden dan het doen van routinematig werk dat een machine ook kan doen. Misschien is het wel veel lekkerder om op een zonnige dag als vandaag lekker met je handen in je tuintje te wroeten en je eigen eten te verbouwen, zonder voedselmiles en zonder te hoeven forenzen. Mij lijkt dat zo gek nog niet. 

 

Dit blog: een tussenstand na 5 duizend bezoekjes

Veel leesplezier nogmaals! Van Akker Vindt 2013

Op 5 oktober 2012 schreef ik het eerste artikel met de titel ‘Uitgeperst’ voor dit blog over de positie van Jolande Sap na de verkiezingsnederlaag van GroenLinks eerder dat jaar. Een uitstekende timing zo bleek, want enkele uren na publicatie maakte Jolande Sap bekend dat ze zich terug trok als fractievoorzitter van diezelfde partij. Sindsdien zijn er verschillende blogberichten bijgekomen en na ruim 5 duizend bezoekjes vind ik het een mooi moment om een korte tussenstand te publiceren.

Ziehier de 10 meest gelezen berichten tot nu toe:

  1. Deze banen verdwijnen vóór 2025 door technologische ontwikkelingen
  2. Sociaal akkoord: is de vakbeweging onderdeel van de oplossing of van het probleem?
  3. Oudere werknemer heeft last van negatieve beeldvorming
  4. Direct leidinggevende heeft de sleutel tot duurzame inzetbaarheid in handen
  5. Vierkantjes en rondjes- over de (r)evolutie van het aanpassen van de taak en functie aan de werknemer in plaats van andersom
  6. A girl named Poekelien
  7. Smartphonegebruik negatief voor werk-privébalans en gezondheid
  8. Uitgeperst
  9. De republiek die je hoopte dat zou komen
  10. I-deals als maatwerk in de polder: koorddansen voor gevorderden

Ik vind het enorm leuk dat inmiddels toch al zoveel mensen mijn blog hebben weten te vinden en het ook veel leuke discussies heeft opgeleverd op bijvoorbeeld Twitter. Tot zover deze tussenstand. Veel leesplezier nogmaals!

 

Deze banen verdwijnen vóór 2025 door technologische ontwikkelingen

We hebben allemaal al gehoord van die ronde stofzuigrobots die hun eigen gang gaan. Deze week stond nog in de krant dat een thuiszorgorganisatie uren per week aan inzet van medewerkers bespaarde door zo’n apparaat bij cliënten thuis neer te zetten. Maar hoe zou het zijn als een robot de vaatwasser uitruimt, de was opvouwt en je en passant nog even een biertje brengt? Zou best lekker zijn om zo’n ding door het huis te hebben zoeven, nietwaar? En wat verder van je bed of eigenlijk juist dichterbij een robot die je in en uit bed tilt? Er zijn al prototypes van, dus het kan. Nu nog niet zo ideaal als we ze zouden willen en nog niet zo betaalbaar als we zouden willen, maar dat is vermoedelijk een kwestie van tijd.

En robots als kille vechtmachines? We kennen het uit sci-fi films en uit iets gezelligere films als the Incredibles, waar de teleurgestelde no.1 fan Syndrome een ultieme vechtmachine Omnidroid bouwt die automatisch sterker, slimmer en behendiger wordt door de tegenstand die hij krijgt. Het eerste pistool dat je met een 3D printer kan maken is al ontworpen en op internet zijn al petities te vinden om te voorkomen dat dit waarheid wordt, om te voorkomen dat mensen straks door kille berekenende machines worden aangevallen.

Onvoorspelbare of onvoorstelbare toekomst?

Feit is dat ons leven drastisch zal veranderen door robots en andere technologische ontwikkelingen. Ik had me 15 jaar geleden ook niet kunnen voorstellen dat we allemaal met zakcomputertjes zouden rondlopen die sneller zijn dan de desktops met die enorme monitors die we toen hadden. Maar de meeste mensen die ik ken lopen wél degelijk rond met zulke computertjes, in de vorm van een smartphone of tablet en dat vinden we doodnormaal. Net zoals we ons nu niet kunnen voorstellen dat misschien over een paar jaar veel mensen met zo’n raar Google Glass montuurtje over straat zullen kuieren.

De vierde singulariteit?

In het vorige blog gaf ik al aan dat robots ons werk zouden overnemen en dat dat ook gevolgen heeft voor de toekomstige verdeling van arbeid en inkomen en dus we een list moeten verzinnen om een fatsoenlijke levensstandaard voor een ieder te garanderen. Higgins noemt het innemen van arbeidsplaatsen door robots de vierde singulariteit. Er zijn er dus nog minimaal drie andere vormen van singulariteit, die door deskundigen op dit gebied worden bediscussieerd.

Singulariteit?

De eerste vorm van singulariteit gaat over het moment dat robots net zo intelligent worden als mensen. De meeste deskundigen denken dat dit moment zich zal voordoen in 2017, dus over vier jaar. Onvoorstelbaar? In 2011 won een robot van IBM al van mensen in de Amerikaanse tv-quiz ‘Jeopardy’ en men denkt dat dit kunstje op korte termijn wel op te schalen is. De tweede vorm van singulariteit is het moment dat robots zelfstandig zouden besluiten dat mensen overbodig zijn en ze daarom proberen uit te roeien. Gezelligheid en voer voor science fiction films. De derde variant komt heel toepasselijk uit Star Trek en wordt ‘kwantum singulariteit’ genoemd en gaat over het punt in tijd en ruimte dat normale natuurkundige wetten niet meer van toepassing zijn. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dit ook mijn voorstellingsvermogen te boven gaat. En de vierde vorm van singulariteit is dus dat robots en computers je werk overnemen. Of dat nou de ultieme droom of een doemscenario is, hangt er vanaf hoe wij onze samenleving inrichten en welke kaders wij scheppen voor die robots.

Deze banen worden bedreigd door technologie

Higgins (2013) benoemt een aantal geavanceerde technologische ontwikkelingen die ertoe zullen leiden dat de komende tien tot vijftien jaar veel banen zullen verdwijnen, zoals:
Feit is dat ons leven drastisch zal veranderen door robots en andere technologische ontwikkelingen. Van Akker Vindt

  • Industriële banen die verdwijnen door de komst van 3D printers
    Op dit moment zijn er nog beperkingen doordat de meeste 3D printers alleen maar vrij kleine dingen kunnen printen. Maar in principe kunnen 3D printers dingen in alle maten printen. In Amsterdam wordt al geëxperimenteerd met het bouwen van een 3D grachtenpand, bijvoorbeeld.
  • Gezondheidszorgrobots die verplegenden en verzorgenden kunnen vervangen
    In Japan zijn al robots ontwikkeld die steeds betaalbaarder worden en kunnen ondersteunen bij verschillende taken die nu door verplegenden en verzorgenden worden gedaan. Robots kunnen mensen al veilig uit bed tillen en ze voeren wanneer ze zelf niet meer kunnen eten. De ondersteunende functies in de verpleging en verzorging zullen hierdoor vermoedelijk verdwijnen.
  • Robots die conciërges en schoonmakers kunnen vervangen
    Er zijn al stofzuigers voor huishoudens die zelf het huis schoonmaken, ze zijn er ook die zelfstandig grotere ruimtes kunnen aanpakken, zoals bijvoorbeeld kantoren of de gezamenlijke ruimtes in appartementencomplexen.
  • Docenten en hoogleraren in het hoger onderwijs die vervangen worden door geavanceerde computersystemen
    Volgens Higgins zullen de komende tien jaar veel hoogleraren en andere docenten in het hoger onderwijs met pensioen gaan. Door de hoge kosten van het hoger onderwijs zal er grote druk worden uitgeoefend om de hoeveelheid onderwijzend personeel terug te schroeven, dat kan door het inzetten van geavanceerde computersystemen. Door het naar beneden brengen van de kosten zou het hoger onderwijs breed toegankelijk blijven. De vraag is overigens of er dan wel zoveel mensen nodig zijn met een bachelor of master op zak, belangrijker is het dat er meer mensen komen die zijn afgestudeerd in het juiste vakgebied. Zelf kan ik me weinig voorstellen bij het vervangen van hoogopgeleide docenten door technologie alleen. Ik kan me voorstellen dat er vormen van e-learning zijn, waaronder bijvoorbeeld serious gaming, die een toegevoegde waarde in het onderwijs kunnen bieden, maar de beste docenten inspireren je door hun eigen kennis en enthousiasme en door je aan het denken te zetten. Die eigenschappen zijn volgens mij heel lastig in een systeem of robot in te bouwen, maar wie weet moet ik over vijftien jaar toegeven dat ik het bij het verkeerde eind had. 
  • Basisschoolleraren en docenten in het voortgezet onderwijs door computersystemen
    Ook hier geldt dat veel leraren de komende jaren met pensioen zullen gaan en wellicht niet meer allemaal vervangen zullen worden. Er zijn al iPad scholen en de verwachting is dat in de toekomst alle leermiddelen digitaal zullen worden. Het leerrendement van individuele leerlingen kan ook digitaal gevolgd en geanalyseerd worden en het lesmateriaal op het niveau van de leerling aangepast. Er bestaan al scholen in de Verenigde Staten die zo werken en per leerling minder spenderen dan andere scholen maar waar leerlingen desondanks wél de beste scores halen op tests.
  • Huishoudrobots die huishoudelijke hulpen vervangen
    In de tekenfilmserie de Jetsons was er al Rosie de huishoudrobot, compleet met rokje en schortje. Ik noemde aan het begin van dit blog al robots die de vaatwasser kunnen uitruimen, de was opvouwen of je een biertje kunnen brengen. Ze bestaan al en het zal een kwestie van tijd zijn voor zulke robots binnen het bereik van een grote groep consumenten zullen komen. Dit betekent op termijn het verlies van werk door grote groepen huishoudelijk werksters, hier en in het buitenland.
  • Vrachtwagen- en taxichauffeurs door voertuigen zonder chauffeur
    Google is al bezig met het ontwikkelen van een auto zonder chauffeur, wanneer dat technologisch en financieel haalbaar wordt, zal het besturen van een voertuig niet meer zo zijn, zoals we het altijd hebben gekend. Maar dat betekent ook dat chauffeurs van taxi’s en vrachtwagens hun werk kwijt kunnen raken. Ja maar chauffeurs laden en lossen ook zeg je? Nou, die taak kunnen robots ook wel op zich nemen.
  • Bibliotheekmedewerkers door online bibliotheeksystemen
    Google werkt aan een online Google bibliotheek, waardoor bibliotheken en bibliotheekmedewerkers overbodig zullen worden. Verschillende bibliotheken van prestigieuze universiteiten, waaronder Harvard en Oxford werken samen met Google om hun boeken te digitaliseren en online vindbaar te maken. Maar er zijn ook al bibliotheken die robots gebruiken om je boek voor je te zoeken, dat werkt min of meer hetzelfde als magazijnen bij grote online winkelbedrijven.

En dat is nog niet alles

Andere banen die mogelijk op de tocht staan zijn banen voor bijvoorbeeld bedienend personeel in de horeca, winkelbedienden, maar zelfs voor artsen en koks kan gelden dat hun werk helemaal of deels door robots en andere geavanceerde systemen kan worden overgenomen.

Niet elke verandering is zondermeer een verbetering

Tijden veranderen en het is de vraag hoe wij ons zullen voelen wanneer ons hele leven wordt geautomatiseerd. Andersom zijn we inmiddels al heel lang gewend dat we ons geld uit de muur halen en niet meer krijgen van een bankbediende en onze treinkaartjes uit een automaat halen, terwijl we daar ook over liepen te sputteren toen die technologieën werden ingevoerd als kostenbesparende maatregel. Ik noemde in het vorige blog al de voorspelling dat wereldwijd op deze manier misschien wel een miljard banen verloren kunnen gaan. Niet elke verandering is zondermeer een verbetering, we zullen moeten nadenken over de gevolgen voor al die mensen die hun baan kunnen verliezen, voor de samenlevingen waarin zij leven en of dit wel is wat we willen en op welke manier we randvoorwaarden kunnen proberen te scheppen om deze aardkloot toch leuk en leefbaar te houden. Maar daar kom ik in een volgend blog nog op terug.

Robots kunnen mensen al veilig uit bed tillen Van Akker Vindt 2013

Nevermind de Polen! Robots nemen ons werk over!

Geert Wilders mag zich druk maken om Polen en andere immigranten die onze banen zouden inpikken, maar wil hij de grenzen ook dichtgooien voor robots?! Die zouden volgens professor James Higgins namelijk nog wel eens een reële bedreiging kunnen vormen voor onze banen. Dat geldt niet zoals je misschien zou verwachten alleen voor laagopgeleiden en zou bovendien sneller kunnen gebeuren dan menigeen denkt. In zijn artikel (2013) wijst hij erop dat als we niets doen het een kwestie van tijd is voor veel van onze banen zijn overgenomen door intelligente computersystemen en door robots. Ja, het klinkt in eerste instantie als een rare science fictionfilm, maar als je even doorleest, is het minder toch vergezocht dan het lijkt.

Niet alleen lager opgeleiden getroffen door de recessie

In zijn stuk beschrijft Higgins de arbeidsmarkt in de Verenigde Staten en de gevolgen van de Grote Recessie voor de werkloosheidscijfers en becijfert dat niet alleen banen voor laagopgeleiden zijn verdwenen, maar ook veel banen voor mensen met een middelbare beroepsopleiding. Afro-Amerikanen en Latino’s zijn lager opgeleid dan gemiddeld en worden dus bovengemiddeld getroffen door de economische crisis. Ik heb het niet uitvoerig uitgezocht, maar kan me goed voorstellen dat dat die ontwikkeling ook in Europa en dichterbij huis in Nederland, kan voordoen en ons en de immigranten hier óók kan treffen.

Waarom verdwijnen er zoveel banen?

Veel mensen zullen direct denken aan banen die door offshoring verdwijnen naar lagelonenlanden in Azië of andere werelddelen waar arbeidskrachten goedkoop zijn. Maar het verdwijnen van banen is ingewikkelder dan dat en heeft ook te maken met het feit dat sinds een jaar of 15 ondernemers vooral graag in opkomende economieën investeren, zoals bijvoorbeeld Brazilië, India en China (de ‘BRIC-landen’) en niet in Noord Amerika en Europa. Door de concurrentie met die BRIC-landen staan lonen onder druk en worden mensen en hun banen vervangen door robots en kunstmatige intelligente (KI) technologie. Robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder. Bovendien ben je geen geld kwijt aan sociale zekerheidspremies, opleidingen enzovoort en zijn daarom voor veel ondernemingen een aantrekkelijk alternatief.

Veel werk is al geautomatiseerd

Dit geldt niet alleen voor bijvoorbeeld de autofabrieken, waar je misschien het eerst aan denkt en waar de auto’s voor een heel groot deel door robots in elkaar worden gezet. Dichterbij huis kom je het ook tegen. Wanneer je bijvoorbeeld je verzekeringsmaatschappij, de belastingdienst of je huisarts belt, kijk je er al niet meer van op dat je eerst een geautomatiseerd keuzesysteem hebt, al dan niet met een ingeblikte vrouwenstem. De banen die tot nu toe zijn overgenomen zijn niet perse altijd de meest uitdagende banen, maar ook die brengen uiteindelijk voor de mensen die daar werken wél brood op de plank. Als die banen verdwijnen, verdwijnt voor die mensen in ieder geval die mogelijkheid om een inkomen te vergaren. Meer robots en intelligente computers betekenen dus minder banen voor mensen en dat terwijl de robots in toenemende mate zullen worden ingezet om het werk te doen. Dat geldt niet alleen in het rijke westen, maar ook in China. De fabrikant die iPods en iPads in elkaar zet voor Apple heeft aangegeven binnen 3 jaar 1 miljoen robots te willen gebruiken, tegenover 10 duizend in 2011 en 300 duizend in 2012. Of die robots één op één fabrieksarbeiders zal vervangen, wordt uit het artikel niet duidelijk, maar dat er zo banen verloren gaan, is zeker.

Nieuwe technologie kost steeds meer banen

In het verleden was het zo dat nieuwe technologie meer banen opleverde dan er verloren gingen, maar de schaal waarop nu mensen worden vervangen door technologische innovaties is groter dan ooit tevoren. Het kan wel helpen om mensen op te leiden, maar er zullen ook veel mensen aan de kant blijven staan waarvan het opleidingsniveau te laag is. Ook voor hoger opgeleiden zal de toenemende automatisering betekenen, dat zij alleen aan de bak zullen komen wanneer hun kennis en competenties precies aansluiten op de eisen van die toekomstige arbeidsmarkt. Hoe die toekomst er precies uitziet, weet natuurlijk niemand.

Wereldwijd een miljard banen verloren?

Die onkenbare toekomst weerhoudt Higgins er evenwel niet van om zich aan een voorspelling te wagen. Hij voorspelt namelijk dat er in de VS makkelijk tussen de 3 en 5 miljoen banen verloren kunnen gaan en wereldwijd zelfs een miljard. Dat zijn enorme aantallen. Hiervoor geeft Higgins 2 verklaringen:

  • Ten eerste vormen kwaliteit en efficiency belangrijke onderdelen waarop wereldwijd geconcurreerd wordt. Robots en geavanceerde intelligente computersystemen kunnen zowel kwaliteit als doelmatigheid verbeteren. Dit betekent dat ze niet alleen de maakindustrie steeds verder over zullen nemen, maar op termijn ook de dienstensector.
  • Ten tweede zijn er robots en intelligente technologieën ontwikkeld die verschillende uitvoerende banen over kunnen nemen. Het zal niet lang duren voor de prijs daarvan zo laag is dat ze de concurrentie aan kunnen met laagbetaalde werknemers. Zo zouden zij bijvoorbeeld het werk van laagingeschaalde verplegenden en verzorgenden kunnen overnemen.

Management by Apps
Ook op managementniveau zullen volgens Higgins banen verloren gaan. Hij noemt dit ‘Management by Apps’, wat wil zeggen dat steeds meer applicaties ingezet zullen worden om beslissingen te nemen en dat uiteindelijk ook de managers zelf overbodig zullen worden. Dit betekent overigens niet alleen er banen verdwijnen, maar ook dat mogelijkheden om door te groeien binnen organisaties zullen verminderen.

Leidt hogere productiviteit wel tot een betere levensstandaard?

Economen zijn vaak druk met roepen dat een toename van productiviteit de weg is om de levensstandaard te verbeteren, maar een steeds toenemende productiviteit zou nog weleens het tegendeel kunnen opleveren: namelijk het onderuit schoffelen van die levensstandaard. Het is immers de vraag of degenen die de ondernemingen in handen hebben hun door robots gegenereerde welvaart willen delen. Misschien kunnen de economen en andere slimme denkers eens nadenken over nieuwe modellen om ook in de toekomst een redelijke levensstandaard voor iedereen te garanderen. Een wereld die nóg ongelijker verdeeld is, zou ik in ieder geval niet willen en lijkt mij niet wenselijk of houdbaar op de lange termijn. Iemand een suggestie? 

robots kunnen door de bank genomen een betere kwaliteit leveren dan mensen en kosten minder Van Akker Vindt 2013

Polderkolder: waarin een klein land groot kan zijn

Onlangs was ik in Sri Lanka, een land waar het welvaartspeil ook zonder crisis substantieel lager ligt dan bij ons. Naast veel moois en vriendelijke, gastvrije mensen heb ik meer dingen gezien.

Tot een paar jaar geleden woedde in een deel van het land een burgeroorlog en ik heb verser dan ooit de verwoesting ten gevolge van oorlog mogen aanschouwen. Onrust, je inschrijven bij militairen voor je een gebied in gaat voor je eigen veiligheid, kapotte huizen en soms ook kapotte mensen die het toch nog kunnen navertellen. Daarnaast heb ik vrouwen in bussen zien bedelen met een in dat gebied blijkbaar gebruikelijke flyermethode. De briefjes waren opgesteld in een taal die ik niet kon lezen, maar aan hun enorme brandwonden in gezicht en hals te zien, vermoedde ik dat een verbolgen iemand uit de omgeving van deze vrouwen hen een onvrijwillige chemische behandeling had gegeven met een of ander zuur. En ja: hun hebben we net als vele anderen in die bussen wat geld gegeven. Aan het einde van de reis zagen we langs het spoor onderweg naar de hoofdstad kilometerslange krottenwijken, zoals ik die helaas ook ken uit andere landen. In de vervuilde hoofdstad zelf heb ik mensen zo goed en kwaad als het ging zien wonen op voetgangersbruggen boven stinkende asfaltwegen in het centrum. En dan heb ik het nog niet over vrouwen die voor omgerekend nog geen 3 euro per dag de hele dag kromgebogen op het strand visjes staan om te keren om ze te laten drogen in de tropische middagzon.

Dergelijke momenten zetten aan tot grote relativering over veel dat zich in ons kikkerland afspeelt en over de kranten die bol staan van de crisis, de zogenaamde ‘middeninkomens’ van huishoudens die meer dan 70 duizend euro verdienen en zich door Mark Rutte gepakt voelden met de inkomensafhankelijke zorgpremie een paar weken geleden, enzovoort. Ook toen ergerde ik me al. Stel dat je eens een paar tientjes extra kwijt bent. Boehoe.

Dan kom je thuis, nog in een waas van jetlag van het tijds- en temperatuurverschil en het feit dat je een nacht hebt overgeslagen op weg naar huis en krijg je de eerste berichten mee die hier spelen. Op de dag van aankomst ging het over de nieuwe dienstregeling van de NS en de kinderziektes bij de Fyra die maar niet op tijd wil rijden. Gaandeweg kwamen daar andere dingen bij. Een walvis die de verkeerde afslag nam, ondertussen op raadselachtige wijze Johannes werd gedoopt en voor het oog van de natie -zorgvuldig geïnformeerd door diverse kranten en journaals- stierf. Na de dood van bultrug Johannes werden niet alleen betrokkenen bedreigd die het die het dier ‘hadden moeten redden’, maar werd ook een stille tocht voorgesteld. Nu heb ik al een diepe hartgrondige hekel aan openbaar rouwbeklag via stille danwel lawaaitochten, maar dit slaat toch echt alles. De polderkolder ten top!

Dichterbij huis deden wijkbewoners een duit in het polderkolderzakje omdat de jaarlijkse kinderkerstmarkt dit jaar niet door de gemeente wordt gesubsidieerd en de gemeente daarmee ‘de kerstmarkt zorgvuldig om zeep had geholpen’. Blijkbaar kon de kinderkerstmarkt geen doorgang vinden omdat de gemeente niet meedeed. Onzin natuurlijk, een paar marktkraampjes huren kan ook zonder subsidie in de redelijk welvarende wijk waar ik mag wonen.

Ik merk dat al deze berichten voor mij slechts ruis zijn en concludeer dat als dit de dingen zijn waar onze media en onze samenleving zich druk maken, er eigenlijk nauwelijks van een crisis gesproken kan worden. Dit zijn heuse luxeproblemen. Ik heb al meer in arme landen gereisd en elke keer merk ik dat ik al deze stormen in glazen water sterker relativeer na thuiskomst: we hebben het echt heel goed met zijn allen. Maak jezelf niets anders wijs en laat anderen je niets anders wijsmaken. Mijn relativeringsvermogen zal ook weer slijten en wellicht zal ik straks ook weer klagen over kleine dingen, maar ik probeer dat niet te doen en elke dag even stil te staan bij wat we allemaal wél hebben. Laten we het ‘persoonlijke ontpoldering’ noemen.

Door oorlog verwoeste gebouwen in het centrum van Jaffna. Copyright: Sippy van Akker 2012

 

Gerelateerde berichten