Pesten op de werkvloer deel 4: gevolgen voor de organisatie

 

pesten op het werk Van Akker Vindt 2013

In de eerdere blogs over pesten besteedde ik aandacht aan de omvang van het pestprobleem, de gevolgen voor het slachtoffer en kenmerken van organisaties waar de kans op pesten groter is dan elders. Duidelijk is dat pesten een probleem is dat meerdere mensen binnen een organisatie raakt en dat zijn niet alleen de slachtoffers, dat er veel factoren van invloed zijn en de gevolgen voor betrokkenen behoorlijk groot. Een van die betrokkenen is de actor van de organisatie zelf. Ook deze ondervindt de gevolgen van de verpeste werksfeer op de werkvloer. Om te beginnen kan hierbij worden gedacht aan een toename van het verzuim in de organisatie. 

Veel verzuim door slachtoffers en omstanders

Pesten op het werk leidt tot veel verzuim (cf. Ronner, et al, 2007, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid). Volgens het Ministerie van SZW leidt pesten in Nederland tot ruim vier miljoen extra verzuimdagen per jaar en ook internationaal zijn de gevolgen groot, blijkt uit onderzoek. Fins onderzoek onder 5 duizend ziekenhuismedewerkers toont aan dat 2 procent van alle verzuim pesten als oorzaak had. Twee procent klinkt misschien niet direct als heel veel, maar het gaat wel om veel gemiste arbeidsuren en vooral veel leed voor betrokkenen. Ook uit ander onderzoek blijkt dat ruim een derde van de medewerkers zich weleens ziek heeft gemeld vanwege pesten. Veel van de slachtoffers uit dat onderzoek gingen ondanks gezondheidsklachten toch weer aan het werk, uit angst voor verdere escalatie. Dit betekent dat deze mensen onvoldoende gelegenheid krijgen om te herstellen van de stress, met alle mogelijke gevolgen van dien, voor henzelf en de organisatie. Organisaties moeten zieke medewerkers onder het door veel werkgevers ervaren ‘juk van de Wet Verbetering Poortwachter’ nog twee jaar doorbetalen en er alles aan doen om zieke medewerkers te re-integreren. Ook dit is in meerdere opzichten een kostbare zaak.

Ongelukken op het werk en productiviteit

Uit divers onderzoek komt naar voren dat de werkomstandigheden gekoppeld kan zijn aan de mentale gezondheid van de werknemers (Arnold et al, 2010). Wanneer mensen stress op het werk ondervinden, daalt de productiviteit en neemt bovendien de kans op ongelukken op het werk toe. Deze vergrote kans op ongelukken wordt toegeschreven aan gebrek aan concentratie, verminderde coördinatie en geprikkeldheid, waardoor de kansen op het maken van fouten groter wordt. Zeker op werkplekken die toch al gevaarlijk zijn, zoals bijvoorbeeld bouwplaatsen, of plekken waar bijvoorbeeld met giftige stoffen wordt gewerkt, kunnen de gevolgen ernstig zijn. Er is overigens niet precies bekend, hoeveel groter die kans op fouten dan precies is. Onderzoek toont verder aan dat zowel slachtoffers van pesten als getuigen van dergelijk pestgedrag minder productief zijn in hun werk (cf. Ronner, et al, 2007). “Op basis van zelfrapportage is berekend dat het gaat om een productiviteitsverlies van 1,5 tot 2 procent”, stellen Ronner en de haren in hun literatuurstudie. pesten op de werkvloer Van Akker Vindt 2014

Werktevredenheid

Werktevredenheid is belangrijk voor organisaties en mensen die er werken. Om nog even terug te komen op productiviteit, blijkt uit een overzicht van 300 studies dat er een sterke correlatie is tussen werktevredenheid en productiviteit. Ook op individueel niveau is er sprake van een sterk positief verband tussen tevredenheid en prestatie (cf. Robbins & Judge, 2011). Je hoeft niet enorm veel inlevingsvermogen te hebben om te kunnen constateren dat in ieder geval het slachtoffer van pesten en waarschijnlijk ook de omstanders het niet echt gezellig hebben op het werk en dus slecht zullen scoren op werktevredenheid.

Hoog verloop

Uit onderzoek blijkt dat in organisaties waar gepest wordt het verloopcijfer hoger is dan in organisaties waar geen sprake is van een pestprobleem. Om preciezer te zijn: een kwart van de medewerkers die te maken hebben met pesten, veranderen van baan (cf. Ronner et al, 2007). Dat geldt voor zowel de directe slachtoffers als de getuigen van pesterijen. De laatstgenoemde groep medewerkers vertrekt vanwege de slechte werksfeer, de verziekte verhoudingen en de intimiderende cultuur. Door het vertrek van deze mensen verliezen organisaties hun kennis en kunde en zullen nieuwe mensen moeten werven en inwerken. Behalve dat je dus goede medewerkers verliest, betekent dat ook weer productiviteitsverlies. Die nieuwe medewerker heb je niet direct en bovendien zal die niet vanaf dag een even productief zijn als de voormalig medewerker die vertrokken is en alle kennis al in huis had. Los van de kosten voor werving en selectie, schiet ook hier de organisatie er opnieuw bij in.

Ten slotte kunnen organisaties door het de pesterijen op het werk veel geld kwijt zijn aan juridische kosten die gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld wanneer er inderdaad sprake is van letselschade door ongelukken op het werk of procedures die te maken kunnen hebben met de gevolgen van de pesterijen voor de slachtoffers. Natuurlijk kan dat ook nog negatieve publiciteit tot gevolg hebben. Als organisatie heb je dus alle reden om er alles aan te doen om pestgedrag te willen voorkomen. Op de manier waarop organisaties pestgedrag en de gevolgen kunnen aanpakken, of liever nog: voorkomen, kom ik in het laatste blog in deze serie over pesten op de werkvloer terug. 

de gevolgen van pesten op het werk zijn groot Van Akker Vindt 2014

 

Advertenties

Pesten op de werkvloer deel 1: een omvangrijk probleem


Pesten is niet iets dat zich alleen afspeelt op de schoolpleinen van Nederland. Sterker nog: het zou me niet verbazen wanneer scholen door de bank genomen meer doen om pesten tegen te gaan dan veel arbeidsorganisaties. Toch zouden bedrijven zich hiermee wel meer bezig moeten houden. Pesten is in meerdere opzichten een omvangrijk probleem, dat een serieuze aanpak verdient. Pesten betekent nogal wat: voor de slachtoffers, de omstanders, de organisatie en uiteindelijk ook de samenleving. Maar hoe zit het nou met dat pesten op de werkvloer? Gebeurt het veel en wat kost dat dan? Hoe wordt er gepest, wat zijn de gevolgen en wat kan je als organisatie doen om het te voorkomen? Daar ga ik het over hebben. Er is veel te weten over pesten, daarom ga ik daar in dit en in een aantal volgende blogs aandacht aan besteden. Domweg omdat het onnodig leed veroorzaakt en omdat het aanpakken van pestgedrag in organisaties wat mij betreft een kwestie van goed werkgeverschap is.

Een half miljoen mensen wordt gepest op het werk
Er is relatief weinig onderzoek dat met harde cijfers komt en de schattingen lopen uiteen. In de Nationale Enquete Arbeidsomstandigheden van 2012 gaf 7,5 procent van de ondervraagde werknemers aan weleens gepest te worden. In ander onderzoek (Haesevoets, Dehue & Pouwelse, 2012) geeft men aan dat 3 tot 4 procent van de werknemers ernstig gepest wordt en 9 tot 15 procent weleens gepest wordt op het werk. Dat is de statistiek en misschien vind je de percentages niet hoog. Dat kan, maar dat betekent wel dat het gaat om heel veel individuele gevallen en mensen in hun omgeving die lijden onder het pestgedrag van anderen in organisaties.

Dat pesten gebeurt overigens niet alleen door directe collega’s, maar ook in veel gevallen door leidinggevenden.Volgens het Arboportaal van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid geeft meer dan een half miljoen(!) mensen aan weleens gepest te worden. Ruim 100 duizend van deze mensen geeft aan dat zij op structurele basis gepest worden. Dat berokkent niet alleen veel leed en leidt tot een letterlijk verpeste werksfeer, maar het kost bedrijven -en de samenleving- ook gewoon cold hard cash.

Pesten leidt tot vier miljoen verzuimdagen per jaar
Pesten is niet alleen bijzonder vervelend voor de betrokkenen en het leidt tot meer verzuim in bedrijven waar gepest wordt. Werknemers die gepest worden melden zich vaker ziek en verzuimen drie keer meer dan hun collega’s die niet gepest worden. Dat geldt overigens niet alleen voor de slachtoffers, maar ook voor getuigen en de pesters zelf. Uit een onderzoek onder bedrijfsartsen blijkt dat het gemiddelde verzuim in bedrijven met een ‘pestcultuur’ ruim 5 dagen hoger ligt dan in andere bedrijven (Marsman, 2006). Verder wordt geschat dat pestgedrag leidt tot ruim vier miljoen extra verzuimdagen per jaar. Overigens is er niet alleen sprake van extra verzuim door de slachtoffers, maar ook omstanders voelen zich minder gezond en melden zich vaker ziek. Naast de kosten voor toegenomen ziekteverzuim zijn er voor organisaties ook andere gevolgen die ze in de portemonnee voelen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld verlies van productiviteit, meer verloop, juridische kosten en negatieve publiciteit voor de organisatie. Op een aantal van deze kostenposten kom ik in een later blog nog terug. Eerst meer over wat pesten nou inhoudt.

Hoe wordt er eigenlijk gepest op de werkvloer?
In het dagelijks taalgebruik heeft iedereen wel een beeld van pesten. In de literatuur wordt pesten gedefinieerd als ‘herhaaldelijk en regelmatig voorkomende negatieve acties van één of meer personen, gericht tegen één andere persoon.’ Veel onderzoekers voegen daar nog aan toe dat er pas sprake is van pesten als ‘het slachtoffer zich moeilijk of niet effectief kan verweren’ (cf. Haesevoets, et al, 2012).

Pesten op het werk kan veel verschillende vormen aannemen, zoals bijvoorbeeld:

  • het opdragen van werk onder het niveau / betekenisloze taken;
  • het ontnemen van bevoegdheden;
  • het opzettelijk achterhouden van relevante informatie;
  • het kleineren van iemands inspanningen;
  • grapjes maken ten koste van een ander;
  • het maken van vervelende opmerkingen;
  • beledigen of schelden;
  • openlijk terechtwijzen;
  • mensen negeren of sociaal isoleren;
  • gebaren maken;
  • roddelen;
  • het uiten van kritiek op het persoonlijke leven van iemand en
  • het beschadigen van eigendommen.

Pesten kan zoals aangegeven verschillende vormen aannemen en veel gevolgen hebben voor het slachtoffer, de omstanders en de organisatie waar het gebeurt. Pesten valt volgens de Arbowet onder zogenaamde ‘psychosociale arbeidsbelasting‘ en werkgevers zijn op grond van deze wet verplicht om er alles aan te doen om deze vorm van arbeidsbelasting zoveel mogelijk te voorkomen en te beperken. Over de gevolgen van pesten en de manieren waarop betrokkenen ermee om kunnen gaan kom ik terug in een volgend blog.