Maatregelen tegen de invasie van de robots

Maatregelen tegen de invasie van de robots Van Akker Vindt 2013

 

In eerdere blogs haalde ik al aan dat robots in de toekomst zomaar eens ons werk kunnen overnemen. In het eerste blog introduceerde ik de kwestie en in het blog daarna ging het over banen die verloren zouden gaan volgens de geleerde Higgins (2013). Dat robots ons werk kunnen overnemen is op zich natuurlijk niet zo erg. Zou het niet fijn zijn als we onze tijd meer konden besteden aan het ontmoeten van vrienden, een goed boek lezen of een wandeling maken? Natuurlijk wel! De vraag die rijst is dan natuurlijk de vraag hoe je ervoor zorgt dat mensen nog wel voldoende geld hebben om prettig te kunnen leven. Nu hebben multinationals al een enorme macht en als zij alles met robots produceren en er verder niks gebeurt, wordt de inkomensverdeling nog schever dan hij al is. Bovendien zijn werknemers en anderswerkenden ook de consumenten die hun inkomen besteden aan producten en diensten en wanneer zij geen centen hebben, wordt de afzetmarkt van producenten en dienstverleners gevaarlijk mager. Dat gaat dus niet werken.

Zorg ervoor dat mensen de kost kunnen blijven verdienen

Higgins constateert dat ook en komt met een aantal oplossingen, die vooral liggen op het op een of andere manier behouden van de werkgelegenheid en het ontstaan van die vierde singulariteit voorkómen. Met andere woorden: hij wil dat er actie wordt ondernomen om te verhinderen dat robots al het werk overnemen en er geen werk overblijft voor de homo sapiens om eerlijk de kost te verdienen. Hij komt met een flinke hoeveelheid suggesties die ik hier niet uitputtend ga herhalen, temeer omdat veel ervan in dezelfde oplossingsrichting zitten, maar een paar voorbeelden wil ik wel met jullie, mijn trouwe lezerspubliek, delen.

De overheid moet aan de slag

De overheid zou volgens Higgins onder andere de volgende dingen moeten doen en wees gewaarschuwd, want er zitten een paar open deuren tussen:

  • Een strategie om banen te creëren en te behouden en wereldwijd samenwerking zoeken met bedrijven en regeringen om ervoor te zorgen dat ook daar banen behouden blijven en een ‘race to the bottom’ (verder?) wordt vermeden.
  • Zorg voor een micro-economisch systeem waarbij overheidsondersteuning wordt geruild tegen het doen van vrijwilligerswerk. Het klinkt een beetje als de discussie die nu gevoerd wordt over bijstandsgerechtigden, maar hij noemt het voorbeeld van China, waar mensen vrijwilligerswerk doen in bejaardenhuizen om zo later zelf ook daar verzorgd te kunnen worden. Een leuk idee, maar Higgins lijkt geen rekening te houden met kwetsbare groepen die dat om wat voor reden dan ook niet kunnen.
  • Zorg dat ondernemen en ondernemingen goed worden gefaciliteerd, bijvoorbeeld door eenvoudigere regelgeving en minder administratieve lasten opgelegd door de overheid. (Komt dit jou ook zo bekend voor?)
  • Verbeter als overheid de infrastructuur en zorg zo voor banen. (Hmmm..)
  • Zorg goed voor de mensen en geef prioriteit aan hun welzijn en laat korte termijn politieke belangen niet prevaleren.
  • Zorg ervoor dat mensen goed onderwijs krijgen en dat hun kennis en competenties goed aan (blijven) sluiten op de beschikbare banen.

Ook het bedrijfsleven moet aan de bak!

Het bedrijfsleven zou volgens Higgins ook iets moeten doen om te voorkomen dat grote groepen mensen wereldwijd buiten de boot gaan vallen:

  • Bedrijven moeten zoeken naar een manier om de efficiency en betrouwbaarheid van de technologie van robots te combineren met de creatieve skills van mensen.
  • Bedrijven moeten meer doen om banen te creëren en te behouden. Het hoort bij verantwoord ondernemen om rekening te houden met mens en milieu. Bedrijven moeten zich afvragen of zij niet ook een rol hebben in het ervoor zorgen dat er zinvolle en bevredigende banen voor mensen zijn. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), maar dan een tandje verder dan we tot nu toe gewend zijn dus.

‘Verlichte zelfzuchtigheid’

Higgins wijst erop dat waar volgens Milton Friedman het enige doel van een onderneming was om winst te maken, nu het discours verschuift naar het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid en ‘enlightened self-interest’, oftwel ‘verlichte zelfzuchtigheid’. Dure terminilogie, maar het concept is eenvoudig: als bedrijven niet handelen op een manier die de maatschappij ten goede komt kunnen ze daardoor hun eigen bestaansrecht verliezen. Wat banen betreft zouden bedrijven er dan ook voor moeten zorgen dat bedrijven gezamenlijk moeten zorgen voor een ruime werkgelegenheid, waardoor mensen zinvol en nuttig werk kunnen doen.

Donkere wolken boven onze toekomst

Higgins is erg pessimistisch over de toekomst en het scenario dat hij schetst, brengt inderdaad een aantal complexe problemen met zich mee waarvoor hij vindt dat we daar actie op moeten ondernemen om ervoor te zorgen dat het allemaal niet zover komt. Een wereldwijde concurrentieslag tussen bedrijven en landen en een race to the bottom dient te worden voorkomen. In een van de blogs die ik eerder schreef over dit onderwerp werd al duidelijk dat nu al veel banen verloren gaan, dus Higgins heeft zeker een punt. Maar Higgins is in een aantal opzichten ook beperkt in zijn visie. Hij wil ervoor zorgen dat er voldoende koek overblijft voor iedereen. Dit lijkt op de manier waarop veel economen en politici in de huidige recessie de problemen willen oplossen. We moeten vooral zorgen voor een grotere koek, zodat iedereen een groter stuk kan krijgen en verder laten we alles in grote lijnen zoals het is.

Het kan ook anders

Volgens mij kan het ook anders. Stel nou dat robots een groot deel van het werk overnemen en daarmee op een goedkope, snelle en veilige en vermoedelijk tegen die tijd duurzame manier de producten die wij nodig hebben kunnen maken. Is het dan zo dat wij als mensen er zonder meer in zo’n mate aan te pas moeten komen dat er geen banen verloren gaan? Dat lijkt mij een hele lastige opgave. Natuurlijk zullen altijd mensen altijd komen met creatieve manieren om in hun levensonderhoud te voorzien. Enerzijds kan dat door nieuwe wegen te vinden om geld te verdienen en anderzijds door ervoor te zorgen dat er minder geld uitgaat. Als wij straks allemaal kunnen beschikken over de technologie om hernieuwbare energie te gebruiken, betekent dat er op dat vlak al minder kosten zullen zijn. Dat betekent dat we misschien straks wel thuis allemaal onze kleine eigen duurzaam verwarmde kasjes hebben met eigen verbouwde groente en fruit erin. Dus misschien hebben we dan wel minder nodig om toch prettig te kunnen leven.

Consuminderen dan maar?

Ik heb zelf niets tegen consuminderen, maar ik weet dat dat concept niet makkelijk te verkopen is aan de meeste mensen. Verder denk ik dat het de moeite waard is om eens te onderzoeken of het basisinkomen een oplossing kan zijn. Naast alle voordelen boven de sociale zekerheid zoals we die nu kennen, waardoor er enorme controle-apparaten nodig zijn om de rechtmatigheid vast te stellen, kan dit wellicht ook betekenen dat je ervoor zorgt dat alle mensen een inkomen hebben. Misschien moet je dan de bedrijven vragen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen door over die enorme winsten, die ze kunnen behalen door mensen door technologie te vervangen, méér belasting te betalen en al helemaal niet meer aan belastingparadijzen beginnen. Misschien moeten overheden en bedrijven daar over afstemmen in plaats van het behoud van banen die ook door robots gedaan kunnen worden. Mensen kunnen,  wanneer ze eenmaal gewend zijn aan al die vrijheid, vast nuttiger en prettiger manieren verzinnen om hun tijd te besteden dan het doen van routinematig werk dat een machine ook kan doen. Misschien is het wel veel lekkerder om op een zonnige dag als vandaag lekker met je handen in je tuintje te wroeten en je eigen eten te verbouwen, zonder voedselmiles en zonder te hoeven forenzen. Mij lijkt dat zo gek nog niet. 

 

Advertenties